Rak piersi: objawy, które warto znać, i fakty o ryzyku

Rak piersi budzi lęk, bo jest częsty. Poniżej opisuję objawy wymieniane przez brytyjską publiczną ochronę zdrowia (NHS) i amerykański Narodowy Instytut Raka (NCI) oraz dane Krajowego Rejestru Nowotworów (KRN). Nie służą do stawiania diagnozy. Mają pomóc ocenić, kiedy nie zwlekać z wizytą.

Jakie są pierwsze objawy raka piersi?

NHS opisuje sześć grup objawów. Pierwszy to guzek lub obrzęk w piersi, w klatce piersiowej albo pod pachą. Dalej są zmiany skóry piersi, na przykład wciągnięcie przypominające skórkę pomarańczy, oraz zmiana koloru skóry: na jasnej skórze zaczerwienienie, na ciemnej ciemniejsze zabarwienie. Kolejne objawy to zmiana wielkości lub kształtu piersi, wyciek z brodawki poza ciążą i karmieniem (także z krwią) oraz wciągnięcie brodawki albo wysypka przypominająca egzemę.

NHS dodaje, że wiele z tych objawów ma inne przyczyny. Guzek bywa gruczolakowłókniakiem albo torbielą, a zaczerwienienie zapaleniem. Nie wiesz jednak, która z tych możliwości dotyczy Ciebie, dopóki nie zbada Cię lekarz. Poniższa lista przyda się jako ściąga.

Infografika · Lista kontrolna

Zmiany w piersi, które pokaż lekarzowi

• Nowy guzek lub obrzęk w piersi, w klatce piersiowej albo pod pachą
• Skóra wciągnięta lub pomarszczona, przypominająca skórkę pomarańczy
• Zaczerwienienie skóry piersi, a na ciemnej skórze ciemniejsze zabarwienie
• Zmiana wielkości lub kształtu jednej piersi
• Wyciek z brodawki poza ciążą i karmieniem, zwłaszcza krwisty
• Wciągnięta brodawka
• Wysypka na brodawce przypominająca egzemę
• Twardy guzek, który się nie przesuwa pod palcami

Opis badania krok po kroku znajdziesz w poradniku o samobadaniu piersi, a szersze zestawienie w tekście o niepokojących objawach piersi.

Czy rak piersi boli?

Zwykle nie. Sam ból piersi rzadko jest objawem raka. Najczęściej wiąże się z miesiączką: zaczyna się do 2 tygodni przed okresem, jest tępy lub ciężki, dotyczy obu piersi i mija po miesiączce.

Brak bólu niczego jednak nie wyklucza. O tym, czy zmiana jest groźna, nie decyduje to, czy boli, dlatego guzek powinien ocenić lekarz, a nie Twoje odczucia. Jeśli ból jest nowy, dotyczy jednej piersi i nie mija, też go zgłoś. Zwykle to nie rak, ale przyczynę warto znać. Szczegóły o bólu znajdziesz w poradniku o bólu piersi.

Jakie zmiany brodawki, skóry i wycieku mogą niepokoić?

Niepokoić powinna zmiana, która jest nowa. Dotyczy to wciągniętej lub pomarszczonej skóry, wciągniętej brodawki oraz wysypki na brodawce, która wygląda jak egzema.

Taka wysypka bywa objawem rzadkiej choroby Pageta piersi, która obejmuje brodawkę i zwykle otoczkę. Według Narodowego Instytutu Raka to ok. 1-3% raków piersi. Zwracają uwagę swędzenie, mrowienie, łuszcząca się, strupiąca lub pogrubiała skóra, spłaszczona brodawka i żółtawy lub krwisty wyciek. Choroba często współistnieje z rakiem w głębi piersi, a rozpoznanie wymaga badań obrazowych i biopsji skóry. Nie smaruj więc takiej zmiany na własną rękę. Więcej o brodawkach przeczytasz w poradniku o zmianach brodawek sutkowych.

Zaczerwienienie piersi nie zawsze oznacza zapalenie. Rzadki rak zapalny (według NCI 1-5% raków piersi w USA) zwykle nie tworzy wyczuwalnego guzka. Skóra bywa różowa, czerwonofioletowa lub „posiniaczona”, a do tego pojawiają się skórka pomarańczowa, szybkie powiększenie piersi, uczucie ciężkości, pieczenia lub tkliwości, wciągnięta brodawka i powiększone węzły chłonne. Objawy narastają szybko, a zapalenie piersi daje podobne, więc nie wolno czekać, czy samo minie. Rak zapalny często nie jest widoczny w mammografii. Więcej o zapaleniu w poradniku o zapaleniu piersi.

Wyciek z brodawki jest częstszy w ciąży i podczas karmienia, ale może dotyczyć każdej. Bywa przezroczysty, biały, żółty, zielony lub krwisty. Najczęściej wynika z łagodnych przyczyn, jak poszerzone przewody czy zablokowany przewód, czasem jednak jest objawem raka. NHS zaleca zgłosić do lekarza każdy wyciek, o którym piszę szerzej w poradniku o wycieku z brodawki.

Czy rak piersi zawsze daje objawy?

Nie. Rak może rozwijać się, zanim zauważysz jakąkolwiek zmianę, dlatego obok obserwowania piersi istnieją badania przesiewowe, czyli badania osób bez objawów.

Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne (ACS) zaznacza, że samobadanie i badanie piersi przez lekarza nie wystarczają jako badania przesiewowe i raczej nie wykrywają raka wcześnie u kobiet o przeciętnym ryzyku. Jednocześnie zaleca, żebyś znała normalny wygląd i dotyk swoich piersi i od razu zgłaszała zmiany. W Polsce NFZ zaprasza na bezpłatną mammografię kobiety w wieku 45-74 lata, co 2 lata, bez skierowania. Szczegóły są w poradniku o mammografii.

Co zwiększa ryzyko raka piersi?

KRN wymienia wiek, dziedziczność, antykoncepcję doustną i hormonalną terapię menopauzalną, otyłość i brak aktywności fizycznej. Dziedziczność odpowiada za ok. 5-10% przypadków, głównie przez mutacje genów BRCA1 i BRCA2.

Brak chorej krewnej nie oznacza jednak bezpieczeństwa. W dużej analizie danych z 52 badań porównano ryzyko u kobiet z chorymi krewnymi i bez nich: przy jednej chorej krewnej pierwszego stopnia było 1,8 razy większe. Autorzy zaznaczyli też, że osiem na dziewięć kobiet, które zachorują, nie ma chorej matki, siostry ani córki.

Z czynników, na które masz wpływ, najlepiej opisany jest alkohol. Światowa Organizacja Zdrowia przypomina, że alkohol jest czynnikiem rakotwórczym i powoduje m.in. raka piersi u kobiet, a bezpiecznego poziomu spożycia nie da się wskazać. Metaanaliza 222 publikacji pokazała wyższe ryzyko już przy piciu do jednego drinka dziennie (RR 1,05). Pełne omówienie jest w poradniku o profilaktyce raka piersi.

Nie odstawiaj na własną rękę tabletek antykoncepcyjnych ani hormonalnej terapii menopauzalnej. Decyzję zawsze podejmuje się z lekarzem, po zważeniu korzyści i ryzyka.

Biustonosz, dezodorant, soja: co nie jest przyczyną

W populacyjnym badaniu z rejonu Seattle porównano ponad 1500 kobiet po menopauzie. Żaden aspekt noszenia biustonosza (rozmiar miseczki, liczba godzin dziennie, fiszbiny, wiek rozpoczęcia noszenia) nie wiązał się z ryzykiem raka piersi. ACS uważa też, że nie ma powodu sądzić, iż antyperspiranty zwiększają to ryzyko.

Implanty piersi nie zwiększają ryzyka raka piersi, ale łączą się z rzadkim chłoniakiem anaplastycznym z dużych komórek, który nie jest rakiem piersi. Soja w diecie nie zwiększała ryzyka w dużej chińskiej kohorcie ponad 300 tys. kobiet, choć ACS zaznacza, że w krajach zachodnich nie wiadomo, czy ją zmniejsza. Więcej o takich przekonaniach jest w poradniku o mitach o biuście.

Infografika · Mity i fakty

Rak piersi: mity i fakty

• MitBiustonosz z fiszbinami albo noszony cały dzień powoduje raka piersi.

  FaktW badaniu ponad 1500 kobiet po menopauzie żaden aspekt noszenia biustonosza nie wiązał się z ryzykiem raka piersi.

• MitDezodorant lub antyperspirant zwiększa ryzyko raka piersi.

  FaktWedług Amerykańskiego Towarzystwa Onkologicznego nie ma powodu sądzić, że antyperspiranty zwiększają ryzyko.

• MitRak piersi zawsze boli.

  FaktSam ból piersi rzadko jest objawem raka. Guzka nie wykluczysz tym, że nie boli.

• MitKażdy guzek w piersi to rak.

  FaktTylko 3-6% zmian wykrytych klinicznie to rak, ale każdy nowy guzek trzeba pokazać lekarzowi.

• MitRak piersi dotyczy tylko kobiet, których matka lub siostra chorowała.

  FaktOsiem na dziewięć kobiet, które zachorują, nie ma chorej matki, siostry ani córki.

Ile kobiet i mężczyzn choruje na raka piersi i jak objawia się u mężczyzn?

W 2023 roku w Polsce zarejestrowano 21 716 zachorowań na raka piersi u kobiet. To 22,6% wszystkich nowotworów złośliwych u kobiet. Zmarło 6757 kobiet, co stanowi 14,6% zgonów nowotworowych kobiet: rak piersi jest pod tym względem na drugim miejscu po raku płuca. Skumulowane ryzyko zachorowania kobiety do 79. roku życia wyniosło 7,8%.

Infografika · Liczba

Rak piersi u kobiet w Polsce w 2023 roku

zachorowań, czyli 22,6% wszystkich nowotworów złośliwych rozpoznanych u kobiet.

21 716

zachorowań, czyli 22,6% wszystkich nowotworów złośliwych rozpoznanych u kobiet.

Rak piersi dotyczy też mężczyzn, choć rzadko: w Polsce w 2023 roku zarejestrowano 208 zachorowań i 70 zgonów. Dla porównania w USA mniej niż 1 na 100 raków piersi występuje u mężczyzn, a według szacunków Amerykańskiego Towarzystwa Onkologicznego (ACS) w 2026 roku rozpozna się go u ok. 2670 mężczyzn, ryzyko w ciągu życia wynosi ok. 1 na 755. To dane amerykańskie, więc nie przenoś ich wprost na Polskę.

Najczęstszym objawem jest guzek lub zgrubienie w okolicy piersi. Inne to zmiana kształtu lub wciągnięcie brodawki, wyciek, owrzodzenie, zmiany skóry i powiększone węzły chłonne. Do czynników ryzyka należą wiek, napromienianie klatki piersiowej, rak piersi u krewnych, mutacje BRCA1 i BRCA2 oraz stany z nadmiarem estrogenów, takie jak zespół Klinefeltera, marskość wątroby, choroby jąder i otyłość. Przesiewowa mammografia nie jest u mężczyzn zalecana, więc tym ważniejsze jest zgłoszenie objawu. Mężczyzna, który zauważy guzek, wciągnięcie brodawki albo wyciek, powinien zgłosić się do lekarza tak samo szybko jak kobieta.

Co zrobić, gdy zauważysz zmianę w piersi?

Umów się do lekarza i nie diagnozuj się sama. W poradni piersi wykonuje się badanie lekarskie, a w razie potrzeby USG lub mammografię i biopsję igłową, często podczas jednej wizyty. O guzku przeczytasz więcej w poradniku o guzku w piersi.

Jeśli nie masz objawów, pamiętaj o badaniach przesiewowych. Do 74. roku życia możesz zrobić bezpłatną mammografię w programie NFZ, a USG piersi opisuje poradnik o USG piersi.