USG piersi: kiedy wybrać zamiast mammografii i co wykrywa

Lekarz zleca USG piersi, gdy coś budzi wątpliwości, a wiele kobiet pyta o nie przed pierwszą mammografią. Opisuję, kiedy ma sens, czym różni się od mammografii i o co trzeba dopytać lekarza.

USG piersi czy mammografia: co wybrać?

Mammografia i USG uzupełniają się, więc nie ma jednego „lepszego” badania na każdą okazję. Wybór zależy od wieku, budowy piersi i powodu, dla którego badanie jest potrzebne.

Krajowy Rejestr Nowotworów (KRN) wyjaśnia, że przed menopauzą w piersiach dominuje gęsta tkanka gruczołowa. Zmiany są w niej na mammografii trudniejsze do wykrycia. Z wiekiem tkanka gruczołowa zanika i zastępuje ją tłuszczowa. KRN podaje też, że wysoka gęstość piersi wiąże się z nawet 4-6-krotnie większym ryzykiem raka. Amerykańskie towarzystwo ACS pisze ostrożniej, że gęste piersi nieco zwiększają ryzyko i utrudniają dostrzeżenie raka w mammografii, a gęstość nie zależy od wielkości ani jędrności piersi.

Dlatego u młodszych kobiet lekarz często wybiera USG, a u starszych dołącza mammografię. W USA, według ACS, u osób poniżej 30. roku życia USG jest zwykle pierwszym badaniem przy guzku piersi, od 40. roku życia pierwsza jest zwykle mammografia diagnostyczna, a między 30. a 39. rokiem życia stosuje się jedno lub drugie. To zasady amerykańskie, które mogą różnić się od polskiej praktyki. Dla kobiet z gęstymi piersiami w USA bywa też stosowane automatyczne USG (ABUS) jako badanie dodatkowe. Nie musisz sama wybierać badania. Wystarczy, że opiszesz lekarzowi objawy lub obawy.

Infografika · Porównanie

USG piersi a mammografia

Cecha USG piersi Mammografia

Młodsze kobiety Przy guzku często wystarcza samo USG Gęsta tkanka gruczołowa utrudnia ocenę

Starsze kobiety Uzupełnia mammografię Zwykle robi się razem z USG

Program NFZ Zasady ustal z lekarzem Bezpłatna w wieku 45-74 lata, bez skierowania

Rozpoznanie guzka Samo nie rozstrzyga, czy zmiana jest łagodna Tak samo: potrzebna ocena lekarza, czasem biopsja

Co wykrywa USG piersi?

USG służy do oceny zmian w piersi, na przykład guzków. Według ACS pomaga odróżnić torbiel od zmiany litej, ocenić wyciek z brodawki lub zmiany skóry, a podczas biopsji naprowadza igłę. Nie wiąże się z promieniowaniem. Samo badanie nie mówi jednak, czy zmiana jest łagodna, czy złośliwa. USG nie jest też rutynowym badaniem przesiewowym.

Najczęściej okazuje się, że nie jest groźna. Według przeglądu naukowego tylko 3-6% zmian wykrywanych klinicznie wynika z raka, a gruczolakowłókniaki, najczęstsze łagodne guzy, występują u ok. 25% kobiet i nie wymagają leczenia. Niektóre zmiany, na przykład torbiele złożone, niosą jednak wyższe ryzyko złośliwości i wymagają dalszej diagnostyki, w razie wątpliwości biopsji.

Dlatego guzek zawsze ocenia lekarz. Więcej o tym, co może oznaczać, przeczytasz w poradniku o guzku w piersi i o torbieli w piersi.

Jak lekarz rozpoznaje guzek w piersi?

Na rozpoznanie składa się tzw. potrójna ocena: badanie lekarskie, obrazowanie (u młodszych kobiet samo USG, u starszych mammografia z USG) i biopsja igłowa. Samo badanie dotykiem jest zawodne i nie wyklucza raka nawet u młodych kobiet.

NHS, brytyjska publiczna ochrona zdrowia, opisuje, że w poradni piersi badanie, mammografię lub USG i biopsję igłową często wykonuje się w czasie jednej wizyty. NHS zaleca też, by nie diagnozować guzka samodzielnie.

Infografika · Krok po kroku

Potrójna ocena guzka w piersi

Tak lekarze rozpoznają zmiany, które są łagodne albo wymagają leczenia.

1. 01
   Badanie lekarskie

   Lekarz bada piersi i pachy, pyta o objawy i historię rodzinną.

2. 02
   Obrazowanie

   U młodszych kobiet zwykle USG, u starszych mammografia razem z USG.

3. 03
   Biopsja igłowa

   Pobranie niewielkiej próbki do badania. Wykonuje się ją, gdy jest potrzebna, często w czasie jednej wizyty.

Infografika · Liczba

Większość zmian w piersiach nie jest rakiem

tyle zmian wykrywanych w piersiach klinicznie okazuje się rakiem. Reszta to zmiany łagodne, ale to nadal lekarz musi je ocenić.

3-6%

tyle zmian wykrywanych w piersiach klinicznie okazuje się rakiem. Reszta to zmiany łagodne, ale to nadal lekarz musi je ocenić.

Czy USG piersi jest na NFZ i czy potrzebne jest skierowanie?

Bezpłatny program profilaktyczny NFZ, który opisuje pacjent.gov.pl, dotyczy mammografii: kobiet w wieku 45-74 lata, bez skierowania, co 2 lata przy prawidłowym wyniku. Szczegóły są w poradniku o mammografii.

O to, czy USG piersi jest w Twojej sytuacji refundowane i czy potrzebne jest skierowanie, zapytaj lekarza rodzinnego (POZ) albo ginekologa.

Jeśli masz objawy, zacznij od lekarza, który oceni, czy potrzebne jest USG, mammografia, czy oba badania.

Jak się przygotować i który dzień cyklu wybrać?

Zasady przygotowania do USG piersi podaje placówka, która je wykonuje, więc zapytaj przy rejestracji. Dla mammografii ACS radzi, by u kobiet przed menopauzą unikać tygodnia przed miesiączką, kiedy piersi są bardziej obrzęknięte i tkliwe. Dla USG żadne z przeczytanych źródeł takiej zasady nie podaje.

Według NHS ból przed miesiączką zaczyna się do 2 tygodni przed okresem, jest tępy lub ciężki, dotyczy obu piersi i mija po miesiączce. Jeśli to Ci przeszkadza, zapytaj lekarza, czy lepszy będzie termin po okresie.

Nie odkładaj jednak badania z powodu cyklu, gdy masz nowy guzek, wyciek z brodawki albo zmianę skóry. O terminie decyduje wtedy lekarz.

USG piersi u nastolatek i młodych kobiet

U nastolatek rak piersi jest skrajnie rzadki, choć lekarz powinien go brać pod uwagę. Przegląd zaburzeń piersi u nastolatek pokazuje, że najczęstsze guzki w tym wieku to zmiany włóknisto-torbielowate, torbiele i gruczolakowłókniaki, czyli zmiany łagodne.

Autorzy zalecają wczesną diagnostykę i uspokojenie pacjentki oraz jej rodziny. Jeśli jesteś nastolatką i wyczułaś guzek, porozmawiaj z rodzicem albo lekarzem. Nie ma w tym nic wstydliwego.

Kiedy z piersią nie czekać na badanie?

Nie czekaj na zaproszenie ani rutynowe badanie, jeśli zauważysz nową zmianę.

Więcej o objawach, które powinny Cię zaniepokoić, znajdziesz w poradniku o niepokojących objawach piersi, a o regularnym oglądaniu piersi w poradniku o samobadaniu piersi. Całość profilaktyki opisuje poradnik o profilaktyce raka piersi.

Wynik USG piersi: co dalej?

Opis badania robi lekarz, który je wykonał. To on powie, czy zmiana wymaga kontroli, dodatkowych badań lub biopsji. Wyniki USG, mammografii i rezonansu piersi opisuje się w skali BI-RADS, a według amerykańskiego towarzystwa ACS kategorie oznaczają: 1 wynik prawidłowy, 2 zmiana łagodna, 3 zmiana prawdopodobnie łagodna (ryzyko raka nie większe niż 2%, kontrola po 6-12 miesiącach i dalej, zwykle przez co najmniej 2 lata), 4 zmiana podejrzana z zaleceniem biopsji, 5 wysoce podejrzana, 6 rak potwierdzony biopsją. Kategoria 0 oznacza badanie niepełne.

W USG kategorię 3 stosuje się m.in. do owalnych, dobrze odgraniczonych, równoległych zmian litych, typowych dla gruczolakowłókniaka, i do torbieli powikłanych. Prosta torbiel (bezechowa, o gładkich brzegach) to kategoria 2, a zmiany z grubą ścianą, grubymi przegrodami lub litą częścią to zwykle kategoria 4 z zaleceniem biopsji. Pytania o swój wynik zadaj lekarzowi, który go opisał, albo lekarzowi rodzinnemu.

Gdy w piersi były wstrzykiwane wypełniacze, na przykład kwas hialuronowy, powiedz o tym przed badaniem, bo substancja utrudniała ocenę tkanki piersi w badaniach obrazowych.