Źródła naukowe
Poradniki opieramy na 164 źródłach. Obejmują publikacje naukowe, materiały instytucji i informacje wskazanych producentów lub placówek. Przy każdym podajemy, co dokładnie z niego wynika.
Przeglądy badań
-
Przegląd: w korzeniu pueraria mirifica opisano 106 metabolitów wtórnych, w tym izoflawony; roślina wykazuje silne działanie estrogenowe. Autorzy uznają ją za fitoestrogen o wysokiej sile działania, rozważany w łagodzeniu objawów menopauzy. Wskazują jednak na brak rzetelnych danych farmakokinetycznych, niejednolitą kontrolę jakości i potrzebę określenia długoterminowych granic bezpieczeństwa oraz zależności dawka-odpowiedź. Abstrakt nie wspomina o powiększaniu piersi.
-
The Rise and Refinement of Breast Thread Lifting: A Contemporary Review.
Przegląd narracyjny opisuje lifting piersi nićmi jako małoinwazyjną metodę dla łagodnego i umiarkowanego opadania (stopnie I-II) przy niewielkim nadmiarze skóry. Omawia rodzaje nici (PDO, PLLA, PCL, Silhouette Soft) i znaczenie więzadeł Coopera dla planowania. Autorzy zaznaczają, że efekt jest przemijający, co wymaga starannego informowania pacjentek o trwałości i możliwych zabiegach podtrzymujących. Abstrakt nie podaje danych liczbowych o skuteczności ani powikłaniach.
-
Cystic Breast Lesions: Diagnostic Approach and US Assessment.
Przegląd radiologiczny według BI-RADS (American College of Radiology) dzieli zmiany torbielowate w USG na torbiele proste, powikłane, skupiska mikrotorbieli oraz zmiany złożone torbielowato-lite. Torbiel prosta (bezechowa, okrągła lub owalna, o gładkich brzegach, ze wzmocnieniem tylnym) to kategoria BI-RADS 2 (łagodna). Torbiel powikłana (z zawiesiną) to BI-RADS 3 (prawdopodobnie łagodna), skupisko mikrotorbieli BI-RADS 2, a zmiany z grubą ścianą, grubymi przegrodami lub litą częścią zwykle BI-RADS 4 z zaleceniem biopsji.
-
Understanding BI-RADS Category 3.
Kategoria BI-RADS 3 ("prawdopodobnie łagodna") oznacza prawdopodobieństwo raka poniżej 2% i służy ograniczeniu liczby biopsji. Zmiany w tej kategorii wymagają kontroli w krótkim odstępie, by potwierdzić stabilność i wcześnie wychwycić zmianę wymagającą biopsji. W USG kategorię 3 stosuje się m.in. do owalnych, dobrze odgraniczonych, równoległych zmian litych (typowy obraz gruczolakowłókniaka) i torbieli powikłanych, a w mammografii m.in. do owalnych odgraniczonych mas. Kategorii 3 nie należy nadawać w samym badaniu przesiewowym bez pełnej diagnostyki.
-
Ceramidy razem z cholesterolem i wolnymi kwasami tłuszczowymi tworzą lipidy międzykomórkowe warstwy rogowej, które chronią przed utratą wody i wnikaniem czynników z zewnątrz. Zmiany ilości i składu ceramidów stwierdzano w różnych chorobach skóry, dlatego proponuje się je miejscowo do odbudowy bariery. Autorzy pokazują w modelach in vitro, że nierozpuszczone ceramidy w źle przygotowanej recepturze działają przeciwskutecznie, więc liczy się sposób formulacji.
-
Overview of Hyperprolactinemia: General Approach and Reproductive Health Implications.
Prolaktyna jest głównym regulatorem wzrostu gruczołu piersiowego oraz wytwarzania i wydzielania mleka. Podwyższona prolaktyna nie zawsze jest patologiczna; najczęstszą przyczyną hiperprolaktynemii są leki (głównie przeciwpsychotyczne), a dalej guzy przysadki, stany fizjologiczne oraz choroby ogólne, takie jak przewlekła choroba nerek i niedoczynność tarczycy. Hiperprolaktynemię ma ok. 15-20% kobiet diagnozowanych z powodu niepłodności; powoduje wtórny brak miesiączki i inne zaburzenia cyklu.
-
Zmiany przypominające wyprysk na brodawce mogą wywołać m.in. choroba Pageta, atopowe zapalenie skóry i drożdżyca. Gdy rozpoznanie jest niepewne, może być wskazane pobranie wycinka: prawdziwy wyprysk daje w badaniu histopatologicznym obraz zapalenia gąbczastego, a w chorobie Pageta naskórek brodawki naciekają komórki nowotworowe; ostateczne rozpoznanie często wymaga immunohistochemii. Abstrakt nie podaje liczb ani konkretnego czasu obserwacji przed biopsją.
-
The diagnosis, management and prevention of intertrigo in adults: a review.
Przegląd zakresowy 55 prac: wyprzenie (intertrigo) to częste zapalenie skóry w fałdach, wywołane tarciem skóry o skórę i zatrzymaną wilgocią przy słabym przewiewie. Zalecenia: rozpoznać i ograniczać czynniki predysponujące, uczyć pielęgnacji fałdów i stosować stałą rutynę pielęgnacyjną, leczyć wtórne zakażenie odpowiednim preparatem miejscowym oraz rozważyć tkaniny odprowadzające wilgoć w fałdzie. Jakość dowodów oceniono jako niską.
-
Fibroadenoma: a guide for junior clinicians.
Gruczolakowłókniak to najczęstsza przyczyna łagodnych guzków piersi, typowo u kobiet przed 40. rokiem życia; wyczuwa się go jako gładki, gumowaty, ruchomy guzek, a w USG i mammografii jako litą, okrągłą, dobrze odgraniczoną zmianę. Leczenie jest głównie zachowawcze, choć ścieżki kliniczne zalecają skierowanie na potrójną ocenę. Wskazania do operacji to objawy, średnica powyżej 2 cm, szybki wzrost, cechy złożone, nawrót lub niepokój pacjentki.
-
Galactorrhea: Rapid Evidence Review.
Mlekotok to wydzielanie mleka niezwiązane z fizjologiczną laktacją; mleczny wyciek do roku po ciąży i zakończeniu karmienia jest zwykle fizjologiczny. Najczęściej wynika z hiperprolaktynemii wywołanej lekami lub mikrogruczolakiem przysadki, rzadziej z niedoczynności tarczycy, niewydolności nerek, marskości wątroby i innych przyczyn. Diagnostyka obejmuje test ciążowy u kobiet przed menopauzą, prolaktynę, TSH i czynność nerek; leki podnoszące prolaktynę należy w miarę możliwości odstawić, a MRI przysadki wykonać, gdy przyczyna pozostaje niejasna. Leczenie nie jest potrzebne, gdy prolaktyna i TSH są prawidłowe, a wyciek nie przeszkadza; lekiem z wyboru jest kabergolina.
-
Usage of Synthetic Peptides in Cosmetics for Sensitive Skin.
Analiza składu 88 kosmetyków do twarzy dla skóry wrażliwej: peptydy zawierało 17% produktów (m.in. palmitoyl tetrapeptide-7 i palmitoyl tripeptide-5). Tylko 5 z 7 peptydów miało jakiekolwiek dowody wspierające stosowanie w skórze wrażliwej, a tylko jedno badanie kliniczne obejmowało osoby z tą przypadłością. Dostępne dane pochodzą głównie z patentów i broszur dostawców, a nie z randomizowanych badań kontrolowanych placebo.
-
Breast Disorders in Adolescence: A Review of the Literature.
Przegląd zaburzeń piersi u nastolatek: do zaburzeń rozwojowych należą m.in. asymetria piersi, niedorozwój, młodzieńczy przerost i piersi tuberyczne. Najczęstsze łagodne guzki w tym wieku to zmiany włóknisto-torbielowate, torbiele i gruczolakowłókniaki, a rak piersi u nastolatek jest skrajnie rzadki (choć powinien być brany pod uwagę). Autorzy podkreślają wpływ zmian piersi na psychikę i zalecają wczesną diagnostykę oraz uspokojenie pacjentki i rodziny.
-
Anatomy and Physiology of the Breast during Pregnancy and Lactation.
Rozdział przeglądowy opisuje, że dojrzała pierś leży na mięśniu piersiowym większym, a przed ciążą składa się głównie z tkanki tłuszczowej i płatów gruczołowych; pełny rozwój gruczołu następuje dopiero w ciąży. W pierwszym trymestrze pod wpływem estrogenów przewody rozrastają się i rozgałęziają, a około 20. tygodnia gruczoł jest gotowy do wytwarzania składników mleka. Większość ciąż powoduje ściemnienie otoczki, powiększenie piersi i uwydatnienie gruczołów Montgomery'ego. Po zakończeniu laktacji, wraz ze spadkiem prolaktyny, dochodzi do inwolucji gruczołu.
-
Benign Breast Disease in Women.
Większość zmian w piersiach wykrywanych klinicznie jest łagodna; tylko 3-6% wynika z raka piersi. Ból piersi i zmiany włóknisto-torbielowate dotyczą ok. 50% kobiet po 30. roku życia, a gruczolakowłókniaki występują u 25% kobiet, są najczęstszymi łagodnymi guzami piersi i nie wymagają leczenia. Ryzyko złośliwej przemiany większości łagodnych zmian jest bardzo małe, ale niektóre zmiany wymagają dalszej diagnostyki: torbiele złożone niosą ryzyko złośliwości 23-31%, zmiany brodawkowate 16%, blizny promieniste 7%. W razie wątpliwości potrzebna jest biopsja.
-
Nipple discharge: The state of the art.
Ponad 80% kobiet doświadcza w życiu wycieku z brodawki. Wyciek fizjologiczny (biały, zielony lub żółty) jest zwykle obustronny i z wielu przewodów; patologiczny jest samoistny, zwykle jednostronny, z jednego przewodu, przezroczysty, surowiczy lub krwisty. Najczęściej wywołują go brodawczaki lub poszerzenie przewodów, a w 5-33% przypadków leży u jego podłoża nowotwór złośliwy. Czułość mammografii jest niska (7-26%), USG wyższa (63-100%), cytologia wydzieliny daje ponad 50% wyników fałszywie ujemnych, a MRI z kontrastem osiąga czułość do 96%.
-
Striae gravidarum: Risk factors, prevention, and management.
Najważniejsze czynniki ryzyka rozstępów ciążowych to: młodszy wiek, rozstępy u matki i w rodzinie, większa masa ciała przed ciążą i przed porodem oraz większa masa urodzeniowa dziecka. Niewiele badań potwierdziło skuteczne metody zapobiegania; pewne nadzieje dają ekstrakt z wąkroty azjatyckiej, kwas hialuronowy i codzienny masaż. Tretynoina w stężeniu co najmniej 0,05% dawała do 47% poprawy, a nieablacyjne lasery frakcyjne 50-75% poprawy zmian. Abstrakt nie omawia bezpieczeństwa tretynoiny w ciąży (zob. korgavkar-2015).
-
Stretch marks during pregnancy: a review of topical prevention.
Przegląd miejscowych metod zapobiegania rozstępom ciążowym, które dotykają do 90% kobiet. Istnieją ograniczone dowody, że wąkrota azjatycka (Centella asiatica) i być może masaż olejem ze słodkich migdałów mogą zapobiegać rozstępom lub zmniejszać ich nasilenie; dowody dla kwasu hialuronowego są słabe. Masło kakaowe i oliwa z oliwek nie są skuteczne. Tretynoina może zmniejszać nasilenie świeżych rozstępów, ale jej użycie ogranicza ciąża; ogólnie wiarygodnych metod zapobiegania jest mało.
-
Malassezia (pityrosporum) folliculitis.
Grzybicze zapalenie mieszków włosowych wywołane drożdżakami Malassezia jest często mylone z trądzikiem pospolitym i może utrzymywać się latami mimo typowych leków na trądzik. Wynika z nadmiernego namnożenia drożdżaków należących do normalnej flory skóry, m.in. po antybiotykach i przy obniżonej odporności. Typowo daje jednakowe grudki i krostki na klatce piersiowej, plecach, ramionach i twarzy; najskuteczniejsze są doustne leki przeciwgrzybicze.
-
Polythelia: simple atavistic remnant or a suspicious clinical sign for investigation?
Dodatkowe brodawki (polytelia) pojawiają się zwykle wzdłuż zarodkowych linii mlecznych, rzadziej na plecach, udach, sromie czy szyi; ich częstość wynosi od 0,2% do 5,6%. Najwięcej doniesień wiąże polytelię z wadami nerek i dróg moczowych, a inne powiązania z wadami wrodzonymi i nowotworami są spekulatywne i sporne. Przegląd ma charakter narracyjny, abstrakt nie podaje siły powiązań.
-
Caffeine's mechanisms of action and its cosmetic use.
Przegląd narracyjny: kofeina dobrze przenika przez barierę skórną i w kosmetykach występuje zwykle w stężeniu 3%. Autorzy opisują jej działanie lipolityczne (przez hamowanie fosfodiesterazy), przeciwutleniające i pobudzające mikrokrążenie oraz stosowanie w preparatach antycellulitowych. Abstrakt nie podaje badań klinicznych na piersiach ani danych o zmianie wyglądu biustu.
-
Paget's disease of the nipple.
Choroba Pageta piersi to rzadkie schorzenie kompleksu brodawka-otoczka, często związane z rakiem w głębi piersi. Charakteryzuje się zmianami brodawki przypominającymi egzemę. Najczęściej przyjmowana teoria zakłada, że komórki Pageta pochodzą z komórek raka przewodowego, które przemieściły się z miąższu piersi do brodawki.
-
Przegląd odróżnia nieuniknione starzenie wewnątrzpochodne skóry od starzenia zewnątrzpochodnego, którego główną przyczyną jest promieniowanie UV (fotostarzenie) i które odpowiada za większość zmian starczych w miejscach odsłoniętych na słońce. Wspólnym mechanizmem są reaktywne formy tlenu i pobudzenie metaloproteinaz macierzy. Nagromadzenie pofragmentowanych włókien kolagenu hamuje tworzenie nowego kolagenu i napędza dalszy rozpad macierzy.
-
Role of topical peptides in preventing or treating aged skin.
Przegląd kontrolowanych badań ex vivo i in vivo nad peptydami i białkami stosowanymi miejscowo przeciw oznakom starzenia skóry. Autorzy dzielą je na cztery grupy: peptydy sygnałowe, peptydy hamujące enzymy, peptydy hamujące neuroprzekaźniki i peptydy nośnikowe. Podkreślają, że starzenie jest procesem, któremu nie da się zapobiec. Abstrakt nie podaje wyników liczbowych.
-
Glycerol and the skin: holistic approach to its origin and functions.
Przegląd: gliceryna jest stosowana w preparatach dermatologicznych od wielu lat, a gliceryna wytwarzana w skórze bierze udział w jej nawilżeniu, elastyczności i naprawie bariery. Opisane działania gliceryny to m.in. poprawa nawilżenia warstwy rogowej, funkcji bariery i właściwości mechanicznych skóry oraz ochrona przed czynnikami drażniącymi. Preparaty z gliceryną poprawiają stan skóry w chorobach przebiegających z suchością, np. w atopowym zapaleniu skóry.
-
Epidemiology of soy exposures and breast cancer risk.
Metaanaliza 8 badań z populacji azjatyckich spożywających dużo soi: w porównaniu z najniższym spożyciem (do 5 mg izoflawonów dziennie) ryzyko raka piersi było mniejsze przy ok. 10 mg (OR 0,88) i najmniejsze przy co najmniej 20 mg dziennie (OR 0,71). W 11 badaniach z populacji zachodnich, gdzie spożycie soi jest bardzo małe (ok. 0,15-0,8 mg izoflawonów dziennie), nie stwierdzono związku z ryzykiem. Dowody pochodzą głównie z badań kliniczno-kontrolnych.
-
Przegląd opisuje, że po menopauzie pierś ulega inwolucji (zanikowi), a główne zmiany dotyczą końcowych jednostek przewodowo-zrazikowych. Przypomina, że 80% raków piersi występuje u kobiet po 50. roku życia, a jedna trzecia u kobiet po 70. roku życia. Raki u kobiet w wieku 75 lat i więcej częściej mają receptory estrogenowe i wolniej rosną.
-
Tobacco smoke causes premature skin aging.
Przegląd: badania epidemiologiczne wskazują palenie tytoniu jako ważny czynnik środowiskowy przedwczesnego starzenia skóry. W badaniach in vitro ekstrakt z dymu tytoniowego upośledza wytwarzanie kolagenu, zwiększa produkcję tropoelastyny i metaloproteinaz rozkładających białka macierzy oraz powoduje odkładanie nieprawidłowego materiału elastotycznego. Udział mają też reaktywne formy tlenu. Część dowodów pochodzi z badań komórkowych i na myszach.
-
Menopausal hormone therapies: their effect on mammographic density and breast cancer risk.
Terapia hormonalna po menopauzie zwiększa gęstość mammograficzną piersi, a efekt ten szybko się cofa po odstawieniu leczenia. Zwiększona gęstość piersi jest silnym czynnikiem ryzyka raka piersi. Autor zaznacza, że nie wiadomo, czy zmiany gęstości pod wpływem HTZ pozwalają przewidzieć indywidualne ryzyko. Krótki artykuł przeglądowy w suplemencie, bez danych liczbowych w abstrakcie.
-
"Bust enhancing" herbal products.
Przegląd ziołowych produktów reklamowanych jako powiększające biust: nie opublikowano żadnych badań klinicznych ich skuteczności. Produkty zawierają m.in. chmiel, palmę sabałową, dzięgiel chiński, niepokalanek, dziki ignam, kava, koper włoski, pluskwicę i kozieradkę; część z nich działa hormonalnie (np. 8-prenylnaryngenina z chmielu). Wiele zawiera podłoże dla grzybów Fusarium wytwarzających zearalenon, silny estrogen. Autorka zaleca zniechęcanie do takich produktów z powodu braku dowodów skuteczności i obaw o długoterminowe bezpieczeństwo.
-
Gruczolakowłókniak to częsta przyczyna łagodnego guzka piersi u kobiet przed menopauzą; według zgodnej opinii nie zwiększa istotnie ryzyka raka piersi. Rozpoznanie opiera się na tzw. potrójnej ocenie: badaniu lekarskim, obrazowaniu (u młodszych kobiet samo USG, u starszych mammografia z USG) i biopsji igłowej. Samo badanie palpacyjne jest zawodne i nie wyklucza raka nawet u młodych kobiet. Przy ujemnej potrójnej ocenie postępowanie zachowawcze jest bezpieczne, ale zmiany w obrazie klinicznym wymagają szybkiej kontroli.
-
Management of breast fibroadenomas.
Przegląd literatury uzupełniony doświadczeniem z oceny ponad 4000 kobiet w poradni piersi w Tel Awiwie. Gruczolakowłókniaki odpowiadają za 50% wszystkich biopsji piersi. Badanie lekarskie, USG i biopsja cienkoigłowa skutecznie odróżniają je od raka. Przemiana w raka jest rzadka, a zmniejszenie lub ustąpienie guza jest częste, co przemawia za postępowaniem zachowawczym; autorzy proponują algorytmy zależne od wieku, w których wycięcie dotyczy guzów, które się nie cofają.
-
Breast ptosis. Definition and treatment.
Praca źródłowa klasyfikacji opadania piersi. Autorka odróżnia pseudoptozę, ptozę częściową i ptozę prawdziwą. Ptozę prawdziwą dzieli na trzy stopnie według położenia brodawki względem fałdu podpiersiowego. Opisuje też współwystępowanie opadania z niedorozwojem piersi (hipoplazją). Abstrakt nie podaje liczb.
Badania
-
"Normal" breast dimensions in obese women-reference values and the effect of weight loss.
U 106 kobiet mierzonych przed i po operacji bariatrycznej (bypass żołądkowy, Göteborg) objętość piersi, odległość wcięcie mostka-brodawka i opadanie rosły wraz z BMI. Średnia objętość piersi wynosiła ok. 770 ml przy BMI 30-34,9, ok. 1150 ml przy BMI 40-44,9 i ok. 1400 ml przy BMI powyżej 50. Według modelu autorów 20% spadek BMI zmniejsza objętość piersi o ok. 25%, odległość wcięcie mostka-brodawka o 4%, a opadanie o 20%.
-
Breasts as a perceived barrier to physical activity in Mexican women: A cross-sectional study.
Ankieta wśród 279 Meksykanek: piersi były drugą najczęstszą barierą aktywności fizycznej po braku czasu. Ból piersi zgłosiło 47,1% kobiet, a piersi jako przeszkodę w ćwiczeniach 30,6%; najczęstsze odpowiedzi to wstyd z powodu nadmiernego ruchu piersi i "zbyt duże piersi". Ból piersi wiązał się z cyklem miesiączkowym i wysiłkiem.
-
The Prevalence of Dietary Supplements That Claim Estrogen-like Effects in Japanese Women.
Ankieta internetowa wśród Japonek w wieku 15-69 lat: suplementy deklarujące działanie estrogenopodobne stosowało 5% (z byłymi użytkowniczkami ok. 15%). Młodsze kobiety używały ich głównie w celach urodowych, m.in. dla powiększenia piersi; nastolatki i dwudziestolatki stosowały też pueraria mirifica. Spośród nich 16,2% doświadczyło działań niepożądanych, m.in. nieregularnych krwawień z pochwy, obrzęku i bólu piersi oraz obfitych miesiączek. Autorzy przypominają, że w Japonii zgłaszano takie zdarzenia po suplementach z pueraria mirifica, która zawiera m.in. mirestrol i deoksymirestrol.
-
[Recognition and Prevalence of "Designated Ingredient, etc." in Health Foods].
Artykuł w języku japońskim (abstrakt angielski): w latach 2012-2017 w japońskim systemie PIO-NET zgłoszono wiele działań niepożądanych, takich jak nieregularne krwawienia z pochwy i zaburzenia miesiączkowania, po produktach z pueraria mirifica reklamowanych jako powiększające biust lub modelujące sylwetkę. W efekcie japoński rząd oznaczył pueraria mirifica (obok m.in. pluskwicy groniastej) jako "składnik wyznaczony" wymagający szczególnej uwagi. W ankiecie produkty z pueraria stosowało 1,2% badanych, a prawie połowa z nich doświadczyła działań niepożądanych.
-
Which lesions with a radiological or core biopsy diagnosis of fibroadenoma should be excised?
Brytyjskie stanowisko Association of Breast Surgery zaleca wycinanie gruczolakowłókniaków rozpoznanych w biopsji gruboigłowej tylko przy zmianach komórkowych i szybkim wzroście, a uporczywy ból jest wskazaniem względnym. W retrospektywnej analizie 1058 takich rozpoznań (2014-2018) wycięto 112 zmian: 98 gruczolakowłókniaków, 4 hamartoma i 10 guzów liściastych. Rozpoznanie guza liściastego po wycięciu wiązało się z rozmiarem powyżej 40 mm, wiekiem powyżej 40 lat i podejrzanym obrazem w badaniach, a w zmianach bez biopsji z szybkim wzrostem. Autorzy zalecają informowanie pacjentek, by zgłaszały szybko rosnące guzki.
-
W kohorcie China Kadoorie Biobank (ponad 300 tys. kobiet w wieku 30-79 lat, 10 lat obserwacji, 2289 przypadków raka piersi) umiarkowane spożycie soi nie wiązało się z ryzykiem raka piersi (RR 1,00 dla ok. 19,1 vs 4,5 mg izoflawonów dziennie). Dołączona metaanaliza badań prospektywnych wykazała, że każde dodatkowe 10 mg izoflawonów dziennie wiązało się z 3% mniejszym ryzykiem raka piersi. Soja w diecie nie zwiększała więc ryzyka.
-
300 Australijek w wieku 18-82 lat podzielono według objętości piersi (poniżej 350 ml, 350-700 ml, 701-1200 ml, powyżej 1200 ml). Moment zginający odcinek piersiowy kręgosłupa rósł wraz z wielkością piersi, a kobiety z piersiami przerośniętymi (powyżej 1200 ml) zgłaszały istotnie większy ból górnej części tułowia: pleców, barków, szyi i piersi. Kąt kifozy piersiowej nie różnił się między grupami. Wyniki uwzględniają wiek i BMI.
-
Retrospektywna analiza 204 pacjentek po dużej utracie masy ciała zgłaszających się na operację piersi (2004-2015). W skali Pittsburgh 26% miało stopień 1, 34% stopień 2, a 40% stopień 3 (najcięższy). Większe deformacje występowały po utracie masy dzięki operacji bariatrycznej niż po diecie i ćwiczeniach, a nasilenie korelowało z maksymalnym BMI, wielkością spadku BMI i obecnym BMI.
-
Porównano 27 kobiet z dużymi piersiami (łącznie ponad 1200 ml) i 26 z małymi (poniżej 800 ml), z uwzględnieniem masy ciała. Kobiety z dużym biustem miały wyższy wynik bólu górnej części tułowia (46,6 vs 24,1), większy moment zginający od masy piersi, większą kifozę piersiową (34 vs 27 stopni), mniejszy zakres unoszenia ramion i mniejszą wytrzymałość mięśni ściągających łopatki. Mała próba; wynik dotyczący kifozy różni się od większego badania coltman-2019.
-
Treatment of Décolletage Photoaging With Fractional Microneedling Radiofrequency.
12 osób przeszło 3 zabiegi frakcyjnej radiofrekwencji mikroigłowej na dekolt. Dermatolodzy ocenili ogólną poprawę u 67% osób; 70% uczestników oceniło poprawę wiotkości i zmarszczek, 80% było co najmniej nieco zadowolonych, a 40% poleciłoby zabieg innym. Bardzo mała próba bez grupy kontrolnej, badanie konkretnego urządzenia.
-
The Short-Term Effect of Weight Loss Surgery on Volumetric Breast Density and Fibroglandular Volume.
U 80 kobiet po operacji bariatrycznej (średnie BMI spadło z 46,0 do 33,7) porównano mammografie sprzed i po zabiegu. Średnia objętość piersi zmniejszyła się o 39,4%, a objętość tkanki gruczołowo-włóknistej o 15,5%, więc udział tkanki gęstej wzrósł z 5,15 do 7,87%. Wynika z tego, że przy chudnięciu pierś traci głównie tłuszcz.
-
Is Breast Pain Greater in Active Females Compared to the General Population in the UK?
Autorki przypominają, że cykliczny i niecykliczny ból piersi dotyczy do 60% kobiet, a ból piersi wywołany wysiłkiem do 72% ćwiczących. Porównanie 234 losowo wybranych Brytyjek z 234 dopasowanymi wiekiem maratonkami: ból piersi zgłosiło 32,1% aktywnych wobec 43,6% w grupie losowej, przy podobnym nasileniu. Aktywne kobiety ćwiczyły więcej, były szczuplejsze i częściej nosiły biustonosz sportowy, ale rzadziej korzystały z profesjonalnego dopasowania biustonosza. Badanie przekrojowe, nie dowodzi przyczynowości.
-
Ankieta wśród 1285 uczestniczek Maratonu Londyńskiego 2012: ból piersi zgłosiło 32%. Ból był istotnie związany z rozmiarem miseczki i większy przy intensywnym niż umiarkowanym wysiłku. 17% kobiet z objawami przyznało, że ból wpływał na ich trening; 44% nie robiło nic, by go złagodzić, a stosowane metody to leki przeciwbólowe i mocne podtrzymanie piersi.
-
Bra wearing not associated with breast cancer risk: a population-based case-control study.
Populacyjne badanie kliniczno-kontrolne w rejonie Seattle: 454 kobiety z rakiem przewodowym, 590 z rakiem zrazikowym i 469 kobiet z grupy kontrolnej w wieku 55-74 lata. Żaden aspekt noszenia biustonosza (rozmiar miseczki, liczba godzin dziennie, fiszbiny, wiek rozpoczęcia noszenia) nie wiązał się z ryzykiem raka piersi. Badanie dotyczyło kobiet po menopauzie.
-
Psychological impact of breast asymmetry on adolescents: a prospective cohort study.
Porównano 59 nastolatek i młodych kobiet (12-21 lat) z asymetrią piersi, 142 z grupy kontrolnej i 160 z przerostem piersi. Po uwzględnieniu BMI dziewczęta z asymetrią miały gorsze wyniki w psychicznych domenach jakości życia i niższą samoocenę niż grupa kontrolna, podobnie jak dziewczęta z przerostem piersi; zdrowie fizyczne się nie różniło. Rodzaj i stopień asymetrii nie wpływały na wyniki. Badanie objęło pacjentki zgłaszające się do kliniki, więc asymetria była dla nich odczuwalnym problemem.
-
Complications and management of breast enhancement using hyaluronic acid.
Japońska klinika opisuje 4000 kobiet, którym od 2004 r. wstrzykiwano Macrolane (średnio 30-40 ml na pierś). Spośród 274 kobiet, które wróciły do kliniki w 2007 r., mniej niż 10% miało miejscowe działania niepożądane (przemieszczenie żelu, guzki, rzadko zakażenia). Autorzy uznają metodę za stosunkowo bezpieczną przy małych objętościach (do jednego rozmiaru miseczki). Ograniczenia: doświadczenie jednego ośrodka, ocena tylko części pacjentek, krótka obserwacja; wynik kontrastuje z doniesieniami o utrudnionej diagnostyce (becchere-2013).
-
Factors influencing breast changes after pregnancy.
Ankietę o zmianach piersi po ciąży wypełniło 559 z 5991 kobiet, które rodziły w Erlangen w latach 1996-1999. Zmniejszenie piersi zgłosiło 21,8%, powiększenie 35,1%; spadek jędrności (sztywności) piersi 66,4%, a wzrost tylko 5%. Powiększenie piersi wiązało się m.in. z przyrostem BMI od ostatniej ciąży i BMI sprzed ciąży; na jędrność wpływały m.in. wiek przy pierwszym porodzie, BMI, czas od porodu, karmienie piersią i liczba ciąż. Ograniczenia: samoocena i niski odsetek odpowiedzi.
-
Sunscreen and prevention of skin aging: a randomized trial.
Randomizowane badanie w Nambour (Australia) z udziałem 903 dorosłych poniżej 55. roku życia. W grupie codziennie stosującej krem z filtrem o szerokim spektrum po 4,5 roku nie wykryto nasilenia starzenia skóry, a postęp starzenia był o 24% mniejszy niż w grupie stosującej filtr według uznania (iloraz szans 0,76; 95% CI 0,59-0,98). Suplementacja beta-karotenem (30 mg) nie miała ogólnego wpływu na starzenie skóry. Starzenie oceniano na podstawie zmian mikrotopografii skóry; ograniczeniem były braki części danych.
-
Facial changes caused by smoking: a comparison between smoking and nonsmoking identical twins.
Porównano 79 par bliźniąt jednojajowych, w których paliło tylko jedno z rodzeństwa lub jedno paliło co najmniej 5 lat dłużej. Palące bliźnięta miały gorsze oceny m.in. nadmiaru skóry powiek górnych, worków pod oczami, bruzd nosowo-wargowych, zmarszczek górnej wargi i opadania policzków (chomików). Już 5 lat różnicy w paleniu dawało zauważalne różnice w starzeniu twarzy. Badanie dotyczy twarzy, nie dekoltu.
-
[Tolerance of pre-expansion BRAVA and fat grafting into the breast].
Artykuł francuski (abstrakt angielski): prospektywna ocena tolerancji urządzenia BRAVA noszonego 4 tygodnie przed i 2 tygodnie po przeszczepie tłuszczu, 23 piersi. Zaczerwienienie skóry wystąpiło u 86% pacjentek, zaburzenia snu i dokuczliwy hałas u 9,5%; nie odnotowano bólu ani zakażeń. Urządzenie stosowano jako przygotowanie do zabiegu chirurgicznego, a nie samodzielną metodę powiększania. Mała próba bez grupy kontrolnej.
-
A case series study on complications after breast augmentation with Macrolane.
Seria 7 pacjentek, którym w innych placówkach wstrzyknięto do piersi kwas hialuronowy Macrolane i które zgłosiły się z bólem piersi. Na mammografii i w USG widoczne były guzki, a obecność wstrzykniętej substancji we wszystkich przypadkach utrudniała radiologowi ocenę całej tkanki piersi. Autorzy piszą, że wstrzykiwanie Macrolane do piersi nie może być obecnie zalecane, i postulują badania kliniczne nad bezpieczeństwem wypełniaczy w piersiach. Abstrakt nie opisuje wycofania produktu z rynku.
-
Striae distensae after breast augmentation.
W prospektywnej obserwacji 409 pacjentek po powiększeniu piersi implantami silikonowymi (2007-2011) nowe rozstępy na piersiach pojawiły się u 19 (4,6%) w ciągu roku od operacji. Częściej dotyczyły kobiet młodszych, nieródek (8,29% vs 0,52%), z nadwagą, stosujących antykoncepcję hormonalną i z rozstępami w wywiadzie. Nie stwierdzono związku z rodzajem kieszeni, rozmiarem ani profilem implantu. Badanie z jednej praktyki, niski poziom dowodów (IV).
-
Incidence of breast and chest wall asymmetries: 4D photography.
U 117 kobiet zgłaszających się na powiększenie piersi zmierzono piersi ręcznie i fotografią 4D. Istotne różnice między prawą a lewą piersią w co najmniej jednym wymiarze miało 81,7% kobiet; asymetrię odległości brodawka-fałd podpiersiowy stwierdzono u 59,6%, a wcięcie mostka-brodawka u 81,2%. Jakiś stopień asymetrii piersi lub ściany klatki piersiowej miały wszystkie badane (100%). Grupa kandydatek do operacji, nie populacja ogólna.
-
Breast ptosis: causes and cure.
Analiza 132 kolejnych pacjentek zgłaszających się na powiększenie lub lifting piersi; stopień opadania oceniano na zdjęciach w skali Regnaulta. Wśród kobiet po co najmniej jednej ciąży 85% zgłosiło niekorzystną zmianę kształtu piersi, 35% zmniejszenie, a 30% powiększenie piersi. Istotnymi czynnikami ryzyka opadania były: wiek, duża utrata masy ciała (ponad 50 funtów, ok. 23 kg), wyższe BMI, większa miseczka, liczba ciąż i palenie. Karmienie piersią, przyrost masy w ciąży i brak regularnych ćwiczeń górnej części ciała nie były istotnymi czynnikami ryzyka.
-
The effect of breast support on the kinematics of the breast during the running gait cycle.
15 kobiet biegło (2,8 m/s) bez biustonosza, w zwykłym biustonoszu i w sportowym; śledzono trójwymiarowy ruch piersi. Większe podtrzymanie istotnie zmniejszało przemieszczenie i prędkość ruchu piersi, choć nie zmieniało ich wzorca. Prędkość ruchu piersi najsilniej korelowała z odczuwanym komfortem (r = 0,61). Piersi poruszają się nie tylko w pionie, ale też na boki i do przodu-tyłu. Mała próba laboratoryjna.
-
Optimising breast support in female patients through correct bra fit. A cross-sectional study.
U 104 kobiet (średni wiek 43,5 roku) porównano samodzielnie wybrany rozmiar i pomiary z rozmiarem według kryteriów profesjonalnego dopasowania. 85% uczestniczek nosiło źle dobrany biustonosz. Rozmiary wybrane samodzielnie lub z tabel pomiarowych istotnie różniły się od właściwych, a przymierzanie kilku biustonoszy nie poprawiało wyboru. Autorki proponują uczenie kryteriów profesjonalnego dopasowania.
-
Randomizowane badanie klastrowe 115 sportsmenek w wieku ok. 16 lat. Po 4 miesiącach od otrzymania broszury o dopasowaniu biustonosza wiedza grupy badanej wzrosła o 19% bardziej niż w grupie kontrolnej, test dopasowania zdało o 39% więcej dziewcząt, a test poziomu podtrzymania o 30% więcej. Dyskomfort piersi podczas ćwiczeń się nie zmienił. Na początku wiedza o biustonoszach i ich dopasowanie były słabe.
-
The effect of breastfeeding on breast aesthetics.
Retrospektywna analiza 93 kobiet po ciąży, które zgłosiły się na konsultację w sprawie estetycznej operacji piersi (lata 1998-2006); 58% karmiło piersią, a 55% opisało niekorzystną zmianę kształtu piersi po ciąży. Niezależnymi czynnikami ryzyka opadania piersi po ciąży były: starszy wiek, wyższe BMI, większa liczba ciąż, większy rozmiar biustonosza przed ciążą i palenie tytoniu. Karmienie piersią nie okazało się niezależnym czynnikiem ryzyka. Ograniczenie: mała, wyselekcjonowana grupa pacjentek chirurgii plastycznej i dane z wywiadu telefonicznego.
-
Clinical features and risk factors for striae distensae in Korean adolescents.
U 157 zdrowych koreańskich uczniów w wieku 15-17 lat rozstępy stwierdzono u 83,4% (88,2% chłopców i 77,1% dziewcząt). Pojawiały się średnio w wieku 13,8 roku, w 69,5% były białe i zwykle nie dawały objawów. U dziewcząt najczęściej występowały na pośladkach, udach i łydkach. Autorzy wnioskują, że rozstępy są częstą zmianą skórną wczesnego okresu dojrzewania niezależnie od płci. Ograniczenie: mała próba z jednej populacji.
-
Age-related lobular involution and risk of breast cancer.
W kohorcie 8736 kobiet z łagodnymi zmianami piersi (Mayo Clinic, mediana obserwacji 17 lat) zanik (inwolucja) zrazików postępował z wiekiem i był odwrotnie związany z liczbą porodów. Brak inwolucji stwierdzono u 18,6% kobiet, częściową u 59,5%, całkowitą u 21,9%. Ryzyko raka piersi względem populacji wynosiło 1,88 przy braku inwolucji, 1,47 przy częściowej i 0,91 przy całkowitej. Badanie dotyczy kobiet po biopsji z powodu zmian łagodnych, nie całej populacji.
-
Breast asymmetry and predisposition to breast cancer.
Porównano 252 kobiety, które miały prawidłową mammografię, a później zachorowały na raka piersi, z 252 zdrowymi kobietami w tym samym wieku. Asymetria objętości piersi zmierzona na mammogramach była większa w grupie, która później zachorowała (OR 1,50 na każde 100 ml różnicy) i pozostawała niezależnym czynnikiem po uwzględnieniu m.in. wywiadu rodzinnego i typu miąższu. Badanie dotyczy statystycznego związku w grupie kobiet w wieku mammograficznym, a nie oznacza, że asymetryczne piersi u konkretnej osoby są objawem choroby.
-
Benign breast disease and the risk of breast cancer.
W kohorcie 9087 kobiet z łagodnymi zmianami piersi rozpoznanymi w Mayo Clinic (mediana obserwacji 15 lat) 67% miało zmiany nieproliferacyjne, 30% proliferacyjne bez atypii, a 4% atypowy rozrost. Ryzyko raka piersi względem populacji wynosiło 1,27 przy zmianach nieproliferacyjnych, 1,88 przy proliferacyjnych bez atypii i 4,24 przy atypii. U kobiet bez obciążenia rodzinnego i ze zmianami nieproliferacyjnymi nie stwierdzono zwiększonego ryzyka. Dotyczy kobiet po biopsji, nie samych objawów takich jak ból czy guzkowatość.
-
Randomizowane badanie z placebo: 204 osoby z umiarkowanym lub ciężkim fotostarzeniem twarzy stosowały raz dziennie krem z tretynoiną 0,05% lub podłoże przez maksymalnie 2 lata. Tretynoina istotnie bardziej poprawiała drobne i głębokie zmarszczki, przebarwienia, plamy soczewicowate i ziemisty koloryt. Badanie histologiczne nie wykazało atypii komórek ani innych szkodliwych zmian, a marker syntezy prokolagenu wzrósł istotnie po 12 miesiącach. Badanie dotyczyło skóry twarzy.
-
Outcomes of sonography-based management of breast cysts.
Kohorta 176 pacjentek z wyczuwalnymi torbielami (średnia wielkość 2,0 cm): w USG 82,25% torbieli było prostych, 10,25% złożonych prawdopodobnie łagodnych i 7,5% złożonych podejrzanych. Ryzyko nowotworu wiązało się z grubą ścianą, guzkiem przyściennym, mimośrodową masą i przegrodami; wśród torbieli większych niż 3 cm 33% okazało się rakiem. Po ok. 378 dniach obserwacji 26% torbieli nawróciło, częściej przy torbielach mnogich lub obustronnych. Ograniczenie: jeden ośrodek, wyselekcjonowana grupa z wyczuwalnymi zmianami.
-
An investigation of the suitability of bra fit in women referred for reduction mammaplasty.
Wszystkie 102 kobiety skierowane na operację zmniejszenia piersi nosiły biustonosz w złym rozmiarze. Prawie wszystkie zaniżały obwód pod biustem (średnio o 4 cale) i zawyżały rozmiar miseczki (średnio o 3 rozmiary) względem zaleceń producentów. Niedokładny obwód silnie wiązał się z otyłością. Autorzy wnioskują, że kobiety najbardziej potrzebujące podtrzymania najrzadziej mają dobrze dobrany biustonosz. Grupa wyselekcjonowana, nie populacja ogólna.
-
Quantification of glands and fat in breast tissue: an experimental determination.
Analiza 21 piersi usuniętych z powodu raka przedinwazyjnego wykazała ogromną zmienność składu piersi: tłuszcz stanowił od 7 do 56% objętości i od 3,6 do 37,6% masy piersi. Proporcje tłuszczu i gruczołu nie korelowały istotnie z wiekiem ani BMI. Ograniczenie: bardzo mała próba z materiału pooperacyjnego.
-
Nonsurgical breast enlargement using an external soft-tissue expansion system.
Jednoramienne badanie 17 kobiet w wieku 18-40 lat noszących urządzenie podobne do biustonosza z podciśnieniem 20 mmHg przez 10-12 godzin dziennie przez 10 tygodni. Badanie ukończyło 12 kobiet (5 wycofało się z powodu nieprzestrzegania protokołu). Po zakończeniu część efektu się cofnęła; trwały wzrost wielkości piersi wyniósł średnio 55% (zakres 15-115%), a MRI nie wykazało obrzęku. Ograniczenia: bardzo mała próba, brak grupy kontrolnej, ogromne wymagania czasowe.
Wytyczne
-
American Cancer Society Recommendations for the Early Detection of Breast Cancer
ACS: samobadanie i badanie piersi przez lekarza nie wystarczają jako badania przesiewowe i raczej nie wykrywają raka wcześnie u kobiet o przeciętnym ryzyku. Kobiety powinny znać normalny wygląd i dotyk swoich piersi i od razu zgłaszać zmiany lekarzowi. Dla kobiet o przeciętnym ryzyku: od 40 do 44 lat możliwość corocznej mammografii, od 45 do 54 lat mammografia co roku, od 55 lat co rok lub co 2 lata. Kobiety o wysokim ryzyku powinny mieć co roku MRI i mammografię, zwykle od 30. roku życia. Zalecenia amerykańskie, różne od polskiego programu NFZ.
-
Infant and young child feeding
WHO i UNICEF zalecają rozpoczęcie karmienia piersią w ciągu godziny od porodu, wyłączne karmienie piersią przez pierwsze 6 miesięcy, a następnie kontynuację do 2 lat lub dłużej przy wprowadzaniu pokarmów uzupełniających od 6. miesiąca. Dłuższe karmienie piersią sprzyja też zdrowiu matki, m.in. zmniejsza ryzyko raka jajnika i piersi. Stan na sierpień 2026.
-
Central precocious puberty: an Endocrine Society clinical practice guideline.
Przedwczesne dojrzewanie centralne tradycyjnie definiuje się jako pojawienie się cech płciowych przed 8. rokiem życia u dziewcząt. Wytyczne Endocrine Society sugerują, by u dziewcząt z telarche (2. stadium rozwoju piersi w skali Tannera, B2) w wieku 7,0-8,0 lat stosować obserwację z badaniem co 4-6 miesięcy zamiast natychmiastowych badań laboratoryjnych i obrazowych, a u dziewcząt z rozwojem piersi przed 7. rokiem życia najpierw obserwować przez 4-6 miesięcy, by odróżnić dojrzewanie wolno postępujące od szybko postępującego. Uzasadnienie: dziewczęta z wolno postępującym dojrzewaniem osiągają prawidłowy wzrost bez leczenia.
-
Wytyczne amerykańskich towarzystw chirurgów piersi i radiologów piersi (konsensus metodą delficką): gruczolakowłókniak potwierdzony biopsją gruboigłową, bez atypii i zgodny z obrazem, wymaga wycięcia tylko przy objawach, życzeniu pacjentki, określonym rozmiarze lub istotnym wzroście. Takie pacjentki nie potrzebują kontrolnego obrazowania i mogą wrócić do badań przesiewowych właściwych dla wieku. Zmiany podejrzane o guz liściasty wymagają chirurgicznego wycięcia.
-
Academy of Breastfeeding Medicine Clinical Protocol #36: The Mastitis Spectrum, Revised 2022.
Protokół ABM #36 opisuje zapalenie piersi jako spektrum stanów wynikających z zapalenia przewodów i obrzęku tkanki, które nasila nadprodukcja mleka. Zaleca m.in.: unikać "odciągania do pustej piersi" i nadmiernego używania laktatora, unikać głębokiego masażu piersi karmiącej (nasila zapalenie i obrzęk), nosić dobrze dopasowany biustonosz podtrzymujący, unikać okładów z soli, oleju rycynowego i innych preparatów miejscowych oraz nie myć rutynowo brodawek (maceracja skóry). Do łagodzenia stosuje się zimne okłady i NLPZ; bakteryjne zapalenie piersi nie jest przeciwwskazaniem do karmienia. Większość zaleceń ma niski poziom dowodów (siła rekomendacji C).
-
The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society.
Stanowisko Północnoamerykańskiego Towarzystwa Menopauzy: terapia hormonalna jest najskuteczniejszym leczeniem objawów naczynioruchowych i zespołu moczowo-płciowego menopauzy oraz zapobiega utracie masy kostnej. Ryzyko zależy od rodzaju, dawki, czasu trwania, drogi podania, momentu rozpoczęcia i stosowania progestagenu, a leczenie należy indywidualizować. U kobiet poniżej 60. roku życia lub do 10 lat od menopauzy bez przeciwwskazań bilans korzyści i ryzyka jest korzystny; później mniej korzystny. Abstrakt nie omawia osobno ryzyka raka piersi.
-
Wytyczne Endocrine Society sugerują badanie poziomu androgenów u wszystkich kobiet z nieprawidłowym wynikiem w skali hirsutyzmu, ale odradzają je u kobiet z regularnymi miesiączkami, które mają tylko miejscowe, niechciane owłosienie bez nieprawidłowego wyniku skali. Przy hirsutyzmie mimo zabiegów kosmetycznych (golenie, wyrywanie, woskowanie) sugerują zacząć od leczenia farmakologicznego, głównie doustnej antykoncepcji estrogenowo-progestagenowej, z ewentualnym dodaniem antyandrogenu po 6 miesiącach; antyandrogenów nie stosuje się bez skutecznej antykoncepcji. Spośród metod usuwania włosów sugerowana jest depilacja laserowa lub fotoepilacja.
Instytucje
-
Disproven or Controversial Breast Cancer Risk Factors
Według ACS nie ma danych naukowych ani klinicznych, że noszenie biustonosza zmienia ryzyko raka piersi (w tym badanie z 2014 r. na ponad 1500 kobietach). Na podstawie dostępnych dowodów nie ma powodu sądzić, że antyperspiranty zwiększają ryzyko raka piersi. Implanty piersi nie zwiększają ryzyka raka piersi, ale wiążą się z rzadkim chłoniakiem anaplastycznym z dużych komórek (ALCL). Nie jest jasne, czy produkty sojowe zmniejszają ryzyko raka piersi w krajach zachodnich; część badań z Azji sugeruje działanie ochronne.
-
NFZ zaprasza na bezpłatną mammografię kobiety w wieku 45-74 lata (wiek liczony według roku urodzenia), które w ciągu ostatnich 2 lat nie miały mammografii w ramach profilaktyki; kobiety po leczeniu raka piersi w określonych sytuacjach co 12 miesięcy. Skierowanie nie jest potrzebne; przy prawidłowym wyniku badanie można powtórzyć za 2 lata, zapisy m.in. przez Internetowe Konto Pacjenta. Strona podaje, że rak piersi odpowiada za prawie 24% zachorowań na nowotwory złośliwe u kobiet i niemal 15% zgonów nowotworowych kobiet, a w Polsce ok. 10% przypadków występuje u kobiet z mutacją genów, najczęściej BRCA1. Podstawa prawna: m.in. zarządzenie Prezesa NFZ nr 111/2022/DSOZ i rozporządzenie MZ z 14.05.2024 (Dz.U. 2024 poz. 767).
-
Nowotwór piersi (C50) w Polsce w 2023
W 2023 r. w Polsce zarejestrowano 21 716 zachorowań na raka piersi u kobiet i 208 u mężczyzn; zmarło 6757 kobiet i 70 mężczyzn. Rak piersi stanowił 22,6% nowotworów złośliwych u kobiet i 14,6% zgonów nowotworowych kobiet (drugie miejsce po raku płuca). Skumulowane ryzyko zachorowania kobiety do 79. roku życia wyniosło 7,8%. Wśród czynników ryzyka KRN wymienia wiek, dziedziczność (ok. 5-10% przypadków, głównie mutacje BRCA1 i BRCA2), antykoncepcję doustną i HTZ, otyłość i brak aktywności; zaleca comiesięczne samobadanie i bezpłatną mammografię co 2 lata w wieku 45-74 lata.
-
KRN wyjaśnia, że przed menopauzą w piersiach dominuje gęsta tkanka gruczołowa, w której zmiany są na mammografii trudniejsze do wykrycia; z wiekiem tkanka gruczołowa zanika i jest zastępowana tłuszczową. Wysoka gęstość piersi wiąże się z nawet 4-6-krotnie większym ryzykiem raka; terapia estrogenowo-progestagenowa zwiększa gęstość piersi. Mammografia i USG wzajemnie się uzupełniają. Uwaga: strona podaje nieaktualny przedział wieku programu (50-69 lat); aktualny przedział 45-74 lata podaje pacjent-gov-2026-mammografia i krn-2023-piers. Strona nie ma widocznej daty publikacji (rok w polu to rok odczytu).
-
Torbiele to wypełnione płynem okrągłe lub owalne pęcherzyki, często wyczuwalne jako ruchomy, czasem tkliwy guzek; najczęściej występują u kobiet po trzydziestce i czterdziestce, a wahania hormonów w cyklu mogą je powiększać i nasilać ból przed miesiączką. Duże torbiele mogą mieć 1-2 cale (ok. 2,5-5 cm). ACS rozróżnia torbiel prostą (sam płyn, bez powodu do niepokoju), powikłaną (z "zawiesiną", rzadko rak, czasem kontrola lub nakłucie cienkoigłowe) i złożoną (częściowo lita lub z grubą ścianą, wyższe ryzyko raka, zwykle biopsja gruboigłowa). Bolesną torbiel można odessać cienką igłą; płyn może wrócić, ale torbiele mogą też z czasem zniknąć. Zwłóknienie i torbiele proste nie zwiększają ryzyka raka piersi.
-
Gruczolakowłókniaki to częste łagodne guzy piersi, najczęstsze u kobiet po dwudziestce i trzydziestce; zwykle są okrągłe, gładkie, ruchome, twarde lub gumowate i niebolesne. Prawdopodobnie zależą od hormonów: zwykle powiększają się w ciąży i zmniejszają po menopauzie. Proste gruczolakowłókniaki nie zwiększają ryzyka raka, złożone mogą je nieco zwiększać. Leczenie (zwykle wycięcie, czasem krioablacja) rozważa się, gdy guz jest duży lub zmienia kształt piersi, rośnie, daje uciążliwe objawy albo nietypowo wygląda w badaniu obrazowym; część guzów przestaje rosnąć lub sama się zmniejsza i wymaga jedynie kontroli.
-
Understanding Your Mammogram Report
BI-RADS dzieli wyniki mammografii, USG i MRI piersi na kategorie 0-6: 0 badanie niepełne (potrzebne dodatkowe zdjęcia lub porównanie), 1 wynik prawidłowy, 2 zmiana łagodna, 3 zmiana prawdopodobnie łagodna (ryzyko raka nie większe niż 2%, kontrola po 6-12 miesiącach i dalej, zwykle przez co najmniej 2 lata), 4 zmiana podejrzana z zaleceniem biopsji (4A powyżej 2% do 10%, 4B powyżej 10% do 50%, 4C powyżej 50% i poniżej 95%), 5 wysoce podejrzana (co najmniej 95%), 6 rak potwierdzony biopsją. Opis zawiera też gęstość piersi w 4 grupach (A-D); im gęstsze piersi, tym trudniej dostrzec zmiany w mammografii.
-
USG piersi nie jest rutynowym badaniem przesiewowym, ale służy diagnostyce: ocenie zmiany widocznej w mammografii, odróżnieniu torbieli od zmiany litej, ocenie wycieku z brodawki lub zmian skóry oraz naprowadzaniu igły przy biopsji. Nie wiąże się z promieniowaniem i jest stosunkowo tanie. U osób poniżej 30. roku życia USG jest zwykle pierwszym badaniem przy guzku piersi, od 40. roku życia pierwsza jest zwykle mammografia diagnostyczna, a między 30. a 39. rokiem życia stosuje się jedno lub drugie. Automatyczne USG (ABUS) bywa dodatkowym badaniem u kobiet z gęstymi piersiami; wyniki opisuje się w skali BI-RADS.
-
Intraductal Papillomas of the Breast
Brodawczaki wewnątrzprzewodowe to łagodne narośla w przewodach mlekowych i częsta przyczyna wycieku z brodawki z jednej piersi. Pojedynczy brodawczak leży zwykle w dużym przewodzie blisko brodawki, daje przezroczysty lub krwisty wyciek, czasem mały guzek za brodawką lub ból; brodawczaki mnogie leżą dalej od brodawki i rzadziej powodują wyciek. Pojedynczy brodawczak nie zwiększa ryzyka raka, chyba że zawiera atypię; mnogie zwiększają je nieznacznie. Leczenie zależy od wielkości, liczby, atypii i objawów: często usuwa się brodawczak z fragmentem przewodu, a przy braku niepokojących cech możliwa jest ścisła obserwacja.
-
Polyendocrine metabolic ovarian syndrome (PMOS)
NHS używa nowej nazwy PMOS (polyendocrine metabolic ovarian syndrome); dawniej zespół nazywano PCOS (zespół policystycznych jajników). Objawy zaczynają się zwykle w okresie dojrzewania i należą do nich nieregularne miesiączki, nadmierne owłosienie lub wypadanie włosów, przyrost masy ciała, trudności z zajściem w ciążę, trądzik, zmęczenie i ciemne plamy skóry na szyi lub pod pachami. Diagnostyka obejmuje badania krwi (hormony, insulinooporność) i USG jajników (tylko po 18. roku życia). Owłosienie leczy się m.in. spironolaktonem lub eflornityną oraz depilacją, elektrolizą lub laserem.
-
Według NHS normalnie dojrzewanie zaczyna się w wieku od 8 do 14 lat; u dziewcząt obejmuje rozwój piersi i pojawienie się miesiączek. Objawy dojrzewania przed 8. rokiem życia mogą oznaczać przedwczesne dojrzewanie, a brak objawów do 15. roku życia opóźnione. Zwykle nie jest to powód do niepokoju, ale lekarz może zlecić badania hormonów, zdjęcie RTG nadgarstka oraz USG lub MRI; leczenie jest potrzebne tylko przy problemach fizycznych lub emocjonalnych.
-
Key Statistics for Breast Cancer in Men
ACS szacuje, że w 2026 r. w USA inwazyjnego raka piersi rozpozna się u ok. 2670 mężczyzn, a ok. 530 umrze z jego powodu. Mniej niż 1% raków piersi w USA dotyczy mężczyzn, a ryzyko zachorowania w ciągu życia wynosi u mężczyzny ok. 1 na 755. Według Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce w 2023 r. zarejestrowano 208 zachorowań u mężczyzn (wpis krn-2023-piers).
-
ACS radzi umawiać mammografię w czasie, gdy piersi są mniej obrzęknięte i tkliwe, czyli u kobiet przed menopauzą zwykle nie w tygodniu przed miesiączką. W dniu badania nie należy stosować dezodorantu, antyperspirantu, pudru, balsamu ani perfum pod pachami i na piersiach, bo mogą dawać białe plamki na zdjęciu; trzeba zdjąć biżuterię, także kolczyki w brodawkach. Pierś jest uciskana ok. 10-15 sekund na każde zdjęcie, a całe badanie trwa ok. 20 minut; ucisk bywa nieprzyjemny, a dla części kobiet bolesny, co warto zgłosić technikowi. ACS podaje, że tylko 2-4 na 1000 mammografii przesiewowych kończy się rozpoznaniem raka.
-
Mammografia to niskodawkowe zdjęcie RTG piersi; ucisk rozkłada tkankę, co poprawia jakość obrazu i pozwala użyć najmniejszej dawki. Średnia dawka typowej mammografii (2 projekcje każdej piersi) to ok. 0,4 mSv, czyli mniej więcej tyle, ile człowiek otrzymuje z naturalnego tła w ciągu 1-2 miesięcy; dawka w mammografii 3D (tomosyntezie) jest nieco niższa lub nieco wyższa. Według ACS korzyści z badań przesiewowych przeważają nad ryzykiem promieniowania. Przy możliwej ciąży trzeba uprzedzić personel; ryzyko dla płodu jest bardzo małe, ale przesiewowej mammografii zwykle nie wykonuje się w ciąży u kobiet bez podwyższonego ryzyka.
-
Swędzenie w ciąży jest częste i wynika ze zmian hormonalnych oraz rozciągania skóry; zwykle mija po porodzie, a wyprysk może się w ciąży nasilić. Czasem jest objawem wewnątrzwątrobowej cholestazy ciężarnych, która wymaga leczenia. Pilnej pomocy trzeba szukać przy bardzo silnym świądzie (np. budzącym w nocy), świądzie dłoni lub stóp i świądzie nasilającym się w nocy. NHS radzi m.in. nieperfumowane emolienty, kąpiele krótsze niż 20 minut i luźną bawełnianą odzież; lekarz może zalecić leki przeciwhistaminowe, emolienty lub krem steroidowy.
-
Choroba Pageta piersi to rzadki nowotwór obejmujący brodawkę i zwykle otoczkę; stanowi ok. 1-3% raków piersi. Może wyglądać jak zapalenie skóry lub egzema. Objawy to m.in. swędzenie, mrowienie lub zaczerwienienie brodawki i otoczki, łuszcząca się, strupiąca lub pogrubiała skóra, spłaszczona brodawka oraz żółtawy lub krwisty wyciek; w tej samej piersi może być też guz. Rozpoznanie wymaga badania, badań obrazowych i biopsji skóry.
-
Program Moje Zdrowie to bilans zdrowia dla osób ubezpieczonych w NFZ od 20. roku życia: co 5 lat w wieku 20-49 lat i co 3 lata od 50. roku życia. Podstawą jest ankieta (m.in. o występowaniu raka piersi w rodzinie i stylu życia), na podstawie której przychodnia POZ kieruje na badania, a w podsumowaniu powstaje indywidualny plan zdrowotny z zaplanowanymi badaniami profilaktyki onkologicznej (np. mammografią). Program nie zastępuje innych badań profilaktycznych. Według komunikatu Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego z 5.05.2025 Moje Zdrowie zastąpiło pilotaż Profilaktyka 40 PLUS.
-
Rak zapalny to rzadka, szybko rosnąca postać raka piersi (1-5% wszystkich raków piersi w USA), w której komórki nowotworu blokują naczynia chłonne skóry. Zwykle nie tworzy wyczuwalnego guzka; objawy to różowe, czerwonofioletowe lub "posiniaczone" zabarwienie skóry, skórka pomarańczowa, szybkie powiększenie piersi, uczucie ciężkości, pieczenia lub tkliwości, wciągnięta brodawka i powiększone węzły chłonne; pojawiają się szybko. Częściej jest rozpoznawany u młodszych kobiet i kobiet z otyłością. NCI zaznacza, że zapalenie piersi daje podobne objawy, a rak zapalny często nie jest widoczny w mammografii. W chwili rozpoznania to zawsze stopień III lub IV; 5-letnie przeżycie względne wynosi 53% przy szerzeniu regionalnym i 22% przy przerzutach odległych.
-
Excessive hair growth (hirsutism)
Hirsutyzm to gęste, ciemne włosy u kobiet na twarzy, szyi, klatce piersiowej, brzuchu, dolnej części pleców, pośladkach lub udach; zwykle wiąże się z androgenami, a najczęstszą przyczyną jest PMOS (dawniej PCOS). Jaśniejsze, cienkie włoski to zwykle nie hirsutyzm; przybywa ich z wiekiem, zwłaszcza po menopauzie. Do lekarza warto zgłosić się przy gęstych, ciemnych włosach w tych miejscach, zwłaszcza z nieregularnymi miesiączkami (możliwe badanie hormonów), a pilnie przy nagłym pojawieniu się takich włosów, obniżeniu głosu lub przyroście mięśni. Leczenie obejmuje m.in. redukcję masy ciała, domowe usuwanie włosów, krem z eflornityną i tabletki antykoncepcyjne.
-
Breast Health: General Information
Poradnik Boston Children's Hospital: w okresie dojrzewania pod otoczką rośnie pączek piersiowy; piersi zaczynają rosnąć zwykle ok. 9.-10. roku życia, a rozwój trwa 3-5 lat; wiek rozpoczęcia nie wpływa na końcową wielkość. Brak rozwoju piersi do 13. roku życia to powód do konsultacji. Piersi często rosną nierówno i zwykle wyrównują się do końca rozwoju; wyraźna różnica (więcej niż jeden rozmiar miseczki) po zakończeniu rozwoju zdarza się i można ją omówić z lekarzem. Wklęsłe brodawki ma 10-20% dziewcząt i jest to normalne, ale nagłe wciągnięcie wcześniej wystającej brodawki wymaga wizyty. Włoski wokół brodawek są normalne (lepiej przycinać niż wyrywać lub golić, bo grozi to zakażeniem), a drobne guzki na otoczce to prawidłowe gruczoły Montgomery'ego.
-
Breast changes during pregnancy
Irlandzka publiczna służba zdrowia opisuje zmiany piersi w ciąży według trymestrów: w I trymestrze mrowienie, tkliwość i bolesność (wzrost progesteronu) oraz drobne guzki na otoczce, czyli guzki Montgomery'ego (HSE opisuje je jako gruczoły wydzielające oleistą substancję nawilżającą otoczkę); w II trymestrze ciemnienie brodawek i otoczek, bardziej widoczne żyły i możliwe rozstępy, a od ok. 16. tygodnia piersi są gotowe do wytwarzania siary; w III trymestrze możliwy wyciek siary i dalsze powiększenie piersi i brodawek. Do lekarza należy zgłosić guzek, zmianę istniejącego guzka lub krwawienie z brodawek; guzki w ciąży są zwykle łagodne, a krwista wydzielina bywa niegroźna ("rusty pipe syndrome"), ale wymaga konsultacji.
-
Mniej niż 1 na 100 raków piersi w USA występuje u mężczyzn; zwykle w starszym wieku niż u kobiet, najczęściej jako rak przewodowy. Czynniki ryzyka to m.in. wiek, napromienianie klatki piersiowej, rak piersi u krewnych, mutacje BRCA1 i BRCA2 oraz stany z nadmiarem estrogenów (zespół Klinefeltera, marskość wątroby, choroby jąder, otyłość). Najczęstszym objawem jest guzek lub zgrubienie w okolicy piersi; inne to zmiana kształtu lub wciągnięcie brodawki, wyciek, owrzodzenie, zmiany skóry i powiększone węzły chłonne. Przesiewowa mammografia nie jest u mężczyzn zalecana.
-
Symptoms of breast cancer in women
NHS wymienia objawy raka piersi: guzek lub obrzęk w piersi, klatce piersiowej albo pod pachą; zmiany skóry piersi, np. wciągnięcie przypominające skórkę pomarańczy; zmiana koloru skóry (na jasnej skórze zaczerwienienie, na ciemnej ciemniejsze zabarwienie); zmiana wielkości lub kształtu piersi; wyciek z brodawki poza ciążą i karmieniem, także z krwią; wciągnięcie brodawki lub wysypka przypominająca egzemę. Sam ból piersi zwykle nie jest objawem raka. NHS zaleca regularne sprawdzanie piersi, by wiedzieć, co jest normalne, i wizytę u lekarza przy guzku, obrzęku lub nietypowych zmianach; wiele tych objawów ma inne przyczyny.
-
BRCA Gene Changes: Cancer Risk and Genetic Testing Fact Sheet
Ponad 60% kobiet z dziedziczną szkodliwą zmianą w genie BRCA1 lub BRCA2 zachoruje w ciągu życia na raka piersi, wobec ok. 13% kobiet w populacji ogólnej. U kobiet po raku piersi z mutacją BRCA ryzyko raka drugiej piersi jest większe: dotyczy ok. 30-40% nosicielek zmian BRCA1 i 25% BRCA2. Dane amerykańskie; populacyjne ryzyko w Polsce podaje krn-2023-piers.
-
Wyciek z brodawki jest częstszy w ciąży i podczas karmienia, ale może dotyczyć każdego; bywa przezroczysty, biały, żółty, zielony lub krwisty. Częste przyczyny to ciąża i karmienie, poszerzenie przewodów z wiekiem, zablokowany przewód, brodawczak, zapalenie piersi i leki (np. tabletki antykoncepcyjne), ale czasem jest to objaw raka piersi. NHS zaleca zgłosić się do lekarza przy każdym wycieku z brodawki.
-
Breast Density and Your Mammogram Report
Gęstość piersi to udział tkanki gruczołowej i włóknistej względem tłuszczu; nie zależy od wielkości ani jędrności piersi i u większości kobiet maleje z wiekiem. Mammografia opisuje ją w 4 kategoriach (A-D); kategorie C i D uznaje się za piersi gęste, co dotyczy ok. połowy kobiet badanych w USA. Gęste piersi nieco zwiększają ryzyko raka i utrudniają jego dostrzeżenie w mammografii, ale mammografia nadal jest potrzebna. Eksperci nie są zgodni, jakie badania dodawać: tomosynteza, USG i MRI mogą wykryć część raków niewidocznych w mammografii, ale dają też więcej fałszywych alarmów i niepotrzebnych biopsji. Od 10.09.2024 FDA wymaga informowania pacjentek w USA o gęstości piersi w wyniku.
-
No level of alcohol consumption is safe for our health
WHO przypomina, że Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) od dawna klasyfikuje alkohol jako czynnik rakotwórczy grupy 1, a alkohol powoduje co najmniej siedem nowotworów, w tym raka piersi u kobiet. Ryzyko dotyczy każdego napoju z alkoholem, niezależnie od rodzaju i ceny. Około połowa nowotworów związanych z alkoholem w Europie występuje u osób, które nie piją dużo; taki wzorzec picia odpowiada za większość raków piersi związanych z alkoholem. Według WHO nie da się wskazać bezpiecznego poziomu spożycia alkoholu.
-
Risks and Complications of Breast Implants
FDA wymienia powikłania implantów piersi, m.in. ból piersi i zmiany czucia, kolejne operacje, przykurcz torebkowy, pęknięcie lub opróżnienie implantu oraz chłoniaka BIA-ALCL. Implanty nie są urządzeniami na całe życie: im dłużej się je ma, tym większa szansa na powikłania, a część z nich wymaga reoperacji. Objawy ogólnoustrojowe, takie jak zmęczenie, zaburzenia pamięci, wysypka, "mgła mózgowa" i bóle stawów, bywają nazywane chorobą implantów piersi (BII); ich przyczyny są słabo poznane, a u części osób usunięcie implantów bez wymiany według doniesień odwraca objawy.
-
Dermal Fillers (Soft Tissue Fillers)
FDA przestrzega przed używaniem wypełniaczy skórnych i jakichkolwiek wypełniaczy wstrzykiwanych do modelowania ciała, w tym do powiększania piersi; takie zastosowanie nie jest zatwierdzone przez FDA. Wstrzykiwany silikon nie jest zatwierdzony do żadnych zabiegów estetycznych i może prowadzić m.in. do przewlekłego bólu, zakażeń, trwałego oszpecenia, zatorów, udaru i zgonu. FDA radzi też nie wstrzykiwać wypełniaczy samodzielnie i nie kupować ich przez internet.
-
Ból piersi zwykle wiąże się z miesiączką: zaczyna się do 2 tygodni przed okresem, jest tępy lub ciężki, dotyczy obu piersi i mija po miesiączce; inne przyczyny to m.in. urazy szyi i pleców, tabletki antykoncepcyjne, zapalenie piersi, ciąża i menopauza. Sam ból piersi rzadko jest objawem raka. NHS radzi paracetamol lub ibuprofen (także w żelu), dobrze dopasowany biustonosz w dzień i miękki do spania; jest mało dowodów, że witamina E lub olej z wiesiołka pomagają. Pilnej konsultacji wymagają m.in. ból z gorączką, zaczerwienienie i ucieplenie piersi, twardy nieruchomy guzek, krwisty wyciek, zmiana kształtu, skórka pomarańczowa, wysypka na brodawce lub jej wciągnięcie.
-
Każdy guzek w piersi trzeba pokazać lekarzowi; większość jest niegroźna, ale niektóre są poważne. Częste niegroźne przyczyny to gruczolakowłókniak i torbiel, a czasem guzek jest objawem raka piersi. W poradni piersi wykonuje się badanie, mammografię lub USG i biopsję igłową, często podczas jednej wizyty. NHS zaleca, by nie diagnozować guzka samodzielnie, i wymienia jako powód wizyty także wciągnięcie brodawki, wciągniętą skórę lub krwisty wyciek.
-
Zapalenie piersi to obrzęk, ucieplenie i ból piersi, zwykle jednej; mogą mu towarzyszyć objawy grypopodobne: bóle, wysoka temperatura, dreszcze i zmęczenie. NHS podaje, że zwykle nie wymaga leczenia lekarskiego: zaleca dalsze karmienie na żądanie, zimne okłady przez 10 minut co godzinę, paracetamol lub ibuprofen, odpoczynek, bez mocnego uciskania piersi oraz bez olejków, okładów i kremów. Do lekarza należy się zgłosić, gdy objawy nie mijają po 12-24 godzinach domowego leczenia, nie poprawiają się po 48 godzinach antybiotyku albo gdy zapalenie wystąpi u kobiety niekarmiącej; lekarz zwykle przepisuje antybiotyk, gdy objawy się nie poprawiają. Poza laktacją przyczyną mogą być m.in. palenie, uszkodzenie brodawki (np. kolczyk, wyprysk), implant, osłabiona odporność (np. cukrzyca) oraz golenie lub wyrywanie włosków wokół brodawek.
-
Ropień piersi to bolesne nagromadzenie ropy w wyniku zakażenia, głównie u kobiet karmiących; objawy to guzek lub obrzęk, ból, ucieplenie lub zaczerwienienie, wysoka temperatura i złe samopoczucie. Może powstać, gdy zapalenie piersi nie jest szybko leczone. Rozpoznanie potwierdza USG w szpitalu, a leczenie polega na odessaniu ropy igłą (czasem kilkukrotnie) albo nacięciu w znieczuleniu miejscowym, zwykle bez pobytu w szpitalu. Jeśli objawy nie zaczną się poprawiać w ciągu 2 dni od rozpoczęcia antybiotyku, trzeba wrócić do lekarza. NHS zaleca kontynuowanie karmienia obiema piersiami, jeśli to możliwe.
-
W Wielkiej Brytanii najczęściej stosuje się implanty silikonowe: rzadziej się marszczą i są bardziej naturalne w dotyku, ale silikon może przedostać się do piersi i tworzyć guzki. Implanty solankowe częściej się zaginają, pękają lub tracą objętość, a sól fizjologiczna po pęknięciu wchłania się bezpiecznie. Implanty nie są na całe życie; części kobiet po ok. 10 latach potrzebna jest kolejna operacja. Wśród możliwych problemów NHS wymienia m.in. przykurcz torebkowy, zaburzenia czucia brodawek oraz nieco mniejszą ilość mleka podczas karmienia. Operacja trwa 60-90 minut, powrót do większości aktywności po ok. 6 tygodniach.
-
Swędzenie skóry zwykle nie jest objawem niczego poważnego i często mija po kilku tygodniach; bywa skutkiem suchej, popękanej lub podrażnionej skóry. NHS radzi m.in. chłodne okłady, letnie kąpiele, regularne stosowanie nieperfumowanych emolientów, luźną bawełnianą lub jedwabną odzież i proszek do prania dla skóry wrażliwej, a odradza obcisłe ubrania z wełny lub włókien sztucznych oraz perfumowane mydła, dezodoranty i balsamy. Przyczyny to m.in. alergie, wyprysk, łuszczyca i grzybice; swędzenie jest częste w ciąży (wymaga sprawdzenia z powodu możliwej cholestazy) i po menopauzie. Do lekarza należy się zgłosić, gdy swędzenie utrudnia życie, nawraca, obejmuje całe ciało, jest silne lub pojawia się w ciąży.
-
Kontaktowe zapalenie skóry to rodzaj wyprysku wywołany kontaktem z określoną substancją; skóra swędzi, pęcherzykuje, jest sucha i popękana, a reakcja pojawia się zwykle w ciągu kilku godzin lub dni od kontaktu. Najczęściej wywołują je substancje drażniące, takie jak mydła i detergenty, rozpuszczalniki lub częsty kontakt z wodą; rzadsza postać alergiczna może wynikać z reakcji na składniki kosmetyków lub metale, np. nikiel. Zmiany zwykle ustępują po rozpoznaniu i unikaniu czynnika; stosuje się emolienty i miejscowe kortykosteroidy.
-
Questions and Answers about Breast Implant-Associated Anaplastic Large Cell Lymphoma (BIA-ALCL)
BIA-ALCL nie jest rakiem piersi, tylko rodzajem chłoniaka nieziarniczego (nowotworu układu odpornościowego), zwykle wykrywanym w bliźnie i płynie wokół implantu. Ryzyko jest niskie, ale choroba jest poważna i może prowadzić do zgonu, zwłaszcza bez szybkiego leczenia; najczęściej skutecznie leczy się ją usunięciem implantu i otaczającej torebki. Główne objawy to utrzymujący się obrzęk, guz lub ból w okolicy implantu, często wiele lat po operacji. Ryzyko jest większe przy implantach teksturowanych niż gładkich.
-
Implanty solankowe mają silikonową powłokę wypełnioną sterylnym roztworem soli, a silikonowe powłokę wypełnioną żelem silikonowym; oba rodzaje występują w różnych rozmiarach, z powłoką gładką lub teksturowaną. FDA dopuściła implanty solankowe do powiększania piersi u kobiet od 18. roku życia, a silikonowe od 22. roku życia (do rekonstrukcji w każdym wieku). Implanty nie są wyrobami na całe życie; najczęstsze powikłania to przykurcz torebkowy, reoperacja i usunięcie implantu. MRI pozostaje najskuteczniejszą metodą wykrywania "cichego" pęknięcia.
-
Physical Development in Girls: What to Expect
Dziewczęta zwykle zaczynają dojrzewanie między 8. a 13. rokiem życia, a najwcześniejszym objawem jest zwykle pączek piersiowy, czyli guzek wielkości monety pod brodawką. Często rośnie najpierw po jednej stronie i bywa tkliwy; nierówny wzrost i bolesność są normalne i zwykle mijają. U ok. 15% dziewcząt pierwszym objawem jest owłosienie łonowe. Pierwsza miesiączka pojawia się zwykle 2-3 lata po pojawieniu się pączków (średnio ok. 12. roku życia w USA). AAP zaleca kontakt z pediatrą, gdy objawy dojrzewania pojawią się przed 8. rokiem życia lub nie ma ich do 13. roku życia, i nie zaleca rutynowego samobadania piersi u nastolatek.
-
Updated measures for pregnancy prevention during retinoid use
Po przeglądzie retinoidów (m.in. adapalen, izotretynoina, tazaroten, tretynoina) EMA potwierdziła, że retinoidy doustne mogą szkodzić nienarodzonemu dziecku i nie wolno ich stosować w ciąży, a acytretyna, alitretynoina i izotretynoina wymagają programu zapobiegania ciąży. Retinoidy stosowane na skórę są mniej prawdopodobną przyczyną szkody, ale z ostrożności także nie wolno ich stosować w ciąży ani przez kobiety planujące ciążę.
-
Brytyjski regulator wyrobów medycznych wydał 25.04.2012 ostrzeżenie: stosowanie wypełniacza Macrolane VRF20 i VRF30 do powiększania piersi może utrudniać rozpoznanie raka piersi, zwłaszcza w mammografii. MHRA powołuje się na list producenta (Q-Med, część Galdermy) z kwietnia 2012 r. zalecający, by nie wstrzykiwać Macrolane do piersi. Według producenta preparat jest widoczny w mammografii, USG i MRI, a w mammografii daje szaro-biały cień, który może istotnie obniżać jakość diagnostyczną badania.
-
Risk in Brief: Thai kudzu (Pueraria mirifica) in "breast boosting" food
Urząd ds. bezpieczeństwa żywności w Hongkongu (marzec 2011) opisuje przypadek trzech 16-latek z Singapuru z bólami brzucha i biegunką po "F-cup Cookies" z pueraria mirifica. Główne działanie niepożądane w badaniach na zwierzętach (także małpach) to toksyczność rozrodcza i hormonalna; nie znaleziono publikacji naukowej o wpływie pueraria mirifica na powiększenie piersi. FDA odrzuciła zgłoszenie jej jako nowego składnika suplementów z powodu niewystarczających danych o bezpieczeństwie, a w UE wprowadzenie na rynek wymaga oceny jako nowej żywności. Produkty z pueraria często nie są zalecane osobom poniżej 18 lat, kobietom w ciąży, karmiącym oraz przyjmującym antykoncepcję hormonalną lub estrogeny.
-
Marketers of Purported "Breast Enhancement" System Settle FTC Charges
Amerykańska Federalna Komisja Handlu zawarła ugodę ze sprzedawcą zestawu "The Isis System" (suplement diety i krem miejscowy) reklamowanego hasłami o pełniejszych i jędrniejszych piersiach w kilka tygodni i wzroście o rozmiar miseczki bez operacji. Według skargi firma nie miała uzasadnienia dla twierdzeń, że produkt powiększa piersi o co najmniej jeden rozmiar, ujędrnia je, ma wysoką skuteczność i jest bezpieczny. Ugoda wymaga posiadania kompetentnych i wiarygodnych dowodów naukowych przed formułowaniem takich twierdzeń.
Przepisy
-
Załącznik określa wspólne kryteria dla oświadczeń o kosmetykach: zgodność z prawem, prawdziwość, dowody, uczciwość, rzetelność i świadome podejmowanie decyzji. Oświadczenia muszą być poparte odpowiednimi i sprawdzalnymi dowodami, a badania mają dotyczyć produktu i deklarowanej korzyści. Właściwości składnika nie mogą być przenoszone na produkt końcowy bez dowodów, np. bez wykazania obecności składnika w skutecznym stężeniu. Hiperbole, których przeciętny użytkownik nie traktuje dosłownie, nie wymagają uzasadnienia.
-
Art. 2 ust. 1 lit. a definiuje produkt kosmetyczny jako substancję lub mieszaninę przeznaczoną do kontaktu z zewnętrznymi częściami ciała (m.in. naskórkiem), której wyłącznym lub głównym celem jest utrzymywanie w czystości, perfumowanie, zmiana wyglądu, ochrona, utrzymywanie w dobrej kondycji lub korygowanie zapachu ciała. Motyw 6 wyjaśnia, że rozporządzenie nie dotyczy produktów leczniczych ani wyrobów medycznych, a granicę wyznacza definicja (miejsce i cel stosowania). Art. 20 ust. 1 zakazuje przypisywania kosmetykom w oznakowaniu i reklamie cech lub funkcji, których nie posiadają. Rozporządzenie nie zawiera dosłownego zdania "kosmetyk nie może zmieniać struktury ciała" - to interpretacja granicy kosmetyk-lek.
Inne źródła
-
Ceneo - oceny GUAM Crema Rassodante, stan na 21 października 2026
-
Microneedling Therapy for Striae Distensae: Systematic Review and Meta-Analysis.
Metaanaliza 11 badań (6 randomizowanych i 5 nierandomizowanych) nad mikroigłowaniem w leczeniu rozstępów. Mikroigłowanie dawało efekty porównywalne z laserami (brak istotnej różnicy) i lepsze niż metody nielaserowe; mikroigłowanie z falami radiowymi dawało istotną poprawę kliniczną. Po mikroigłowaniu rzadziej występowały przebarwienia pozapalne, ale zabieg był bardziej bolesny niż laser. Autorzy mówią o wstępnych dowodach.
-
Breast Implant Illness as a Clinical Entity: A Systematic Review of the Literature.
Przegląd 31 badań (39 505 pacjentek z implantami): objawy przypisywane chorobie implantów piersi zgłaszało 31,3% pacjentek w badaniach, które to raportowały. W 15 badaniach 72,4% pacjentek zdecydowało się na usunięcie implantów, a w 9 badaniach poprawę objawów po usunięciu odnotowano u 83,5%. Wśród chorych z objawami 94% miało implanty wszczepione w celach estetycznych, a 6% po rekonstrukcji. Autorzy podkreślają, że związek implantów z chorobami autoimmunologicznymi pozostaje sporny.
-
Przegląd 35 badań (3757 kobiet) nad powiększaniem piersi własnym tłuszczem. Łączny odsetek powikłań wyniósł 27,8%, z czego 43,7% stanowiła martwica tłuszczu. Średnio wstrzykiwano 300 ml tłuszczu, a średnio utrzymywało się 58% objętości (zakres 44-83%). Najczęstsze zmiany w badaniach obrazowych to martwica tłuszczu (9,4%) i zwapnienia (1,2%); zadowolenie po roku wynosiło średnio 92%.
-
Breastfeeding Ability After Breast Reductions: What does the Literature Tell us in 2023?
Metaanaliza 33 prac: kobiety po redukcji piersi miały 3,5 razy większą szansę niepowodzenia karmienia piersią niż kobiety bez operacji. Ogólny odsetek udanego karmienia po redukcji wyniósł 62% (szypuła dolna 64%, górna 59%, boczna 55%). Autorzy podkreślają niejednolite definicje "udanego karmienia" i krótką obserwację w badaniach.
-
Przegląd 28 prac oceniających jakość życia kwestionariuszem BREAST-Q. Po redukcji piersi istotnie poprawiły się wszystkie trzy obszary jakości życia (psychospołeczny, fizyczny i seksualny), a zadowolenie z piersi wzrosło najbardziej - z 22,9 do 73,0 punktu. Wyniki przed operacją były niższe niż w populacji zdrowej, a po operacji porównywalne. Poprawa nie zależała od chorób współistniejących, powikłań ani masy usuniętej tkanki.
-
Przegląd 10 prac o epidemiologii BIA-ALCL w USA: podawana w literaturze częstość wahała się od 1:300 do 1:500 000. Autorzy oszacowali, że w przeliczeniu wyłącznie na osoby z implantami teksturowanymi częstość wynosi 109,4 przypadku na 100 tys., czyli ryzyko ok. 1:913. Implanty teksturowane stanowią w USA mniej niż 10% wszystkich, a implanty makroteksturowane zostały wycofane przez FDA. Erratum do pracy opublikowano w 2024 r.
-
Przegląd 11 badań: piersią karmiło 8197 z 9965 kobiet z implantami (82,25%), a w grupach kontrolnych 88,45% kobiet bez implantów. Metaanaliza 5 badań porównawczych (393 686 kobiet) wykazała mniejszą szansę karmienia piersią u kobiet z implantami (iloraz szans 0,45; 95% CI 0,38-0,53). Opisywane powikłania to ból, zapalenie piersi, zbyt mała lub zbyt duża ilość mleka i wciągnięcie brodawki. Autorzy zaznaczają potrzebę dalszych badań.
-
Nipple eczema: A systematic review and practical recommendations.
Przegląd 33 prac o wyprysku brodawki (atopowym, z podrażnienia i alergicznym kontaktowym); literatura jest skąpa i niskiej jakości. W różnicowaniu trzeba uwzględnić m.in. łuszczycę brodawki, drożdżycę i chorobę Pageta; w razie niepewności rozpoznania wskazane są wymazy lub biopsja. Leczenie zaczyna się od miejscowych kortykosteroidów lub inhibitorów kalcyneuryny (uznanych za bezpieczne w laktacji), unikania tarcia, chemikaliów i alergenów oraz intensywnego natłuszczania; u karmiących pomocne bywa poprawienie przystawiania dziecka.
-
Anatomy of the Breast Fascial System: A Systematic Review of the Literature.
Przegląd systematyczny badań anatomicznych, histologicznych, klinicznych i radiologicznych wyodrębnił sześć struktur powięziowych piersi powtarzających się w literaturze. Więzadła Coopera dzielą miąższ piersi, a powierzchowna i głęboka warstwa powięzi powierzchownej otaczają pierś jak "kieszeń". Fałd podpiersiowy podtrzymuje i wyznacza dolny biegun piersi. Autorzy podkreślają, że wiedza o powięziach piersi jest ograniczona i częściowo sporna.
-
Przegląd 11 badań (1152 pacjentki, 1794 piersi) nad zewnętrznym podciśnieniowym rozprężaniem tkanek (typu Brava) przed przeszczepem tłuszczu do piersi. Zbiorczy odsetek przyjętego tłuszczu wyniósł 65% (95% CI 49-79%), lepiej niż przy tradycyjnym lipotransferze. Łączny odsetek powikłań wyniósł jednak 34% (35% w zabiegach estetycznych, 33% w rekonstrukcyjnych), co autorzy oceniają jako znacznie więcej niż bez urządzenia. Metaanaliza jednoramienna, bez bezpośredniego porównania w badaniach.
-
Przegląd 24 prac (1235 pacjentek, 2235 piersi), głównie serii przypadków. Bezpośrednio po operacji efekt estetyczny jest zwykle dobry, ale trwała korekta opadania nie jest regułą. W badaniach analitycznych szypuły górne i górno-przyśrodkowe dawały większą długoterminową stabilność niż dolne, a siatki, płaty skórne i pętle mięśniowe dawały nadzieję na dodatkowe podparcie. Żadna technika nie jest idealna dla wszystkich.
-
Przegląd 7 badań randomizowanych (285 uczestniczek), z czego 4 połączono w metaanalizie. Operacja zmniejszenia piersi istotnie zmniejszała ból (SMD -1,29) i poprawiała funkcjonowanie fizyczne (SMD 0,97) oraz psychiczne. Autorzy uznają redukcję piersi za skuteczne leczenie objawowego przerostu piersi.
-
Szwedzki przegląd (ocena technologii medycznej) 15 publikacji: redukcja piersi wiązała się z poprawą jakości życia, życia seksualnego, mniejszymi objawami depresji, lęku i bólu, ale pewność tych dowodów oceniono jako niską (GRADE), a poprawę funkcji fizycznej jako bardzo niepewną. Poważne powikłania wynosiły od 2,4 do 14%, a drobne od 2,4 do 69%. Niewiele badań definiowało przerost piersi i nie wiadomo, które kobiety odnoszą największą korzyść.
-
Metaanaliza 13 randomizowanych badań (1752 pacjentki): olej z wiesiołka nie zmniejszał bólu piersi bardziej niż placebo, miejscowe NLPZ, danazol czy witamina E, a odsetek kobiet z ulgą w bólu był podobny jak przy placebo i innych metodach. Olej z wiesiołka nie zwiększał działań niepożądanych. Autorzy podsumowują, że jest bezpieczny i ma skuteczność podobną do placebo.
-
Pierwszym klinicznym objawem dojrzewania u dziewcząt jest rozwój gruczołu piersiowego (telarche), definiowany jako 2. stadium rozwoju piersi w skali Tannera. Metaanaliza 30 badań wykazała, że wiek telarche obniżał się średnio o 0,24 roku (prawie 3 miesiące) na dekadę w latach 1977-2013, z różnicami zależnymi od pochodzenia i regionu. Autorzy sugerują, że tradycyjna definicja przedwczesnego dojrzewania może być w niektórych regionach nieaktualna.
-
Metaanaliza 22 badań kohortowych (45 350 przypadków raka piersi). Każde dodatkowe 10 g alkoholu dziennie zwiększało ryzyko raka piersi o 10,5% (RR 1,10), dla wina o 8,9%, a u kobiet po menopauzie o 11,1%. Wpływ dotyczył głównie raka z receptorami estrogenowymi. Dla piwa i wódek nie uzyskano podobnie wyraźnych wyników.
-
Systematic review of outcomes and complications in nonimplant-based mastopexy surgery.
Przegląd 34 badań (1888 pacjentek) nad liftingiem piersi bez implantów. Niezadowalający kształt piersi dotyczył tylko 1,3% pacjentek, a łączny odsetek powikłań wyniósł 10,4%. Najczęstsze były powikłania związane z bliznami (3%, przerost lub nieestetyczny wygląd) i z brodawką oraz otoczką (2,9%, m.in. zniekształcenie, asymetria, osłabienie czucia). Autorzy zalecają informowanie pacjentek o bliznach, asymetrii i możliwym nawrocie opadania.
-
Metaanaliza danych indywidualnych (108 647 kobiet po menopauzie z rakiem piersi): każdy rodzaj hormonalnej terapii menopauzalnej poza estrogenami dopochwowymi wiązał się z nadmiarowym ryzykiem, rosnącym z czasem stosowania i większym dla estrogenu z progestagenem niż samego estrogenu. U obecnych użytkowniczek RR wynosiło w latach 1-4 1,60 (estrogen z progestagenem) i 1,17 (sam estrogen), a w latach 5-14 odpowiednio 2,08 i 1,33. Według autorów 5 lat terapii od 50. roku życia zwiększa liczbę zachorowań w wieku 50-69 lat o ok. 1 na 50 użytkowniczek estrogenu z codziennym progestagenem, 1 na 70 przy progestagenie przerywanym i 1 na 200 przy samym estrogenie; po odstawieniu część ryzyka utrzymuje się ponad 10 lat. Dane obserwacyjne.
-
Metaanaliza 12 prac obejmujących 37 275 kobiet z rakiem piersi. Spożycie soi i izoflawonów przed rozpoznaniem wiązało się z nieco mniejszym ryzykiem zgonu z dowolnej przyczyny (HR 0,84), zwłaszcza u kobiet po menopauzie. Spożycie po rozpoznaniu nie wiązało się istotnie z przeżyciem, a spożycie przed i po rozpoznaniu wiązało się z mniejszym ryzykiem nawrotu. Autorzy oceniają dowody jako ograniczone.
-
Przegląd 8 badań klinicznych (309 kobiet w okresie menopauzy) nad pueraria mirifica; przegląd obejmował wyłącznie badania u kobiet w okresie menopauzy, nie badania nad powiększaniem piersi. Skuteczność uznano za niepewną z powodu wad metodologicznych, wysokiego ryzyka błędu i braku standaryzacji surowca (składniki aktywne i źródła nieokreślone). Działania niepożądane (ból piersi, plamienia, zawroty głowy) występowały podobnie często jak przy estrogenach i placebo, ale stężenie CRP wzrastało dwukrotnie. Autorzy postulują m.in. solidny nadzór nad bezpieczeństwem.
-
Clinical management of idiopathic mastalgia: a systematic review.
Ból piersi o niejasnej przyczynie to powód do 50% skierowań do poradni chorób piersi. Większości kobiet pomaga wyjaśnienie, uspokojenie i dobór biustonosza; przy utrzymujących się objawach miejscowe NLPZ przynoszą ulgę 70-92% kobiet. Pewną korzyść daje ograniczenie kawy i tłuszczu w diecie. Leki hormonalne (danazol, tamoksyfen) i agoniści dopaminy mają poważne działania niepożądane i są zarezerwowane dla przypadków opornych; relaksacja, akupunktura i kinezjologia nie mają dobrych dowodów skuteczności.
-
Therapeutic targets in the management of striae distensae: A systematic review.
Przegląd 74 prac ocenianych jakościowo: większość metod leczenia rozstępów ma pobudzać produkcję kolagenu. Lasery naczyniowe mogą zmniejszać zaczerwienienie świeżych (czerwonych) rozstępów, a w białych rozstępach celem bywa zwiększenie ilości melaniny. Mechanizm działania wielu popularnych preparatów miejscowych jest niepewny, a żadna metoda nie okazała się w pełni skuteczna. Ograniczenia: niska jakość dowodów i małe próby.
-
Metaanaliza 10 randomizowanych badań (719 pacjentów) nad doustnym preparatem z ekstraktem z ruszczyka kolczastego, hesperydyną (HMC) i witaminą C w przewlekłej chorobie żylnej. W porównaniu z placebo preparat zmniejszał ból, uczucie ciężkości i obrzęk nóg. Dowody dotyczą leku doustnego na żyły nóg, a nie kosmetyków do piersi; nie można ich przenosić na działanie ruszczyka w kremie do biustu.
-
Przegląd 23 badań (2100 pacjentek) nad leczeniem cyklicznego i niecyklicznego bólu piersi; danych nie dało się połączyć z powodu niejednorodności. Miejscowy diklofenak zmniejszał ból w skali VAS o 58,7 (ból cykliczny) i 63,3 (niecykliczny). Uporczywy ból cykliczny można leczyć krótko (2-6 miesięcy) bromokryptyną lub danazolem, jeśli korzyści przeważają nad działaniami niepożądanymi; operacja to ostateczność w ciężkich, opornych przypadkach. Autorzy wskazują na potrzebę lepszych badań.
-
The impact of breast reduction surgery on breastfeeding: Systematic review of observational studies.
Przegląd 51 badań (31 technik redukcji piersi). Skuteczność karmienia zależała od zachowania słupa tkanki gruczołowej od brodawki do ściany klatki piersiowej: mediana odsetka udanego karmienia wynosiła 4% przy technikach bez jego zachowania, 75% przy częściowym i 100% przy pełnym zachowaniu. Autorzy zalecają informowanie kobiet przed operacją, czy technika zachowuje tkankę pod otoczką.
-
Metaanaliza objęła 654 kobiety narażone na retinoidy miejscowe w I trymestrze i 1375 nienarażonych. Nie wykazano istotnego wzrostu dużych wad wrodzonych (iloraz szans 1,22; 95% CI 0,65-2,29), poronień (1,02), małej masy urodzeniowej ani wcześniactwa. Autorzy uznają wynik za uspokajający dla kobiet przypadkowo narażonych, ale podkreślają, że moc statystyczna nie uzasadnia stosowania retinoidów miejscowych w ciąży.
-
Striae distensae: a comprehensive review and evidence-based evaluation of prophylaxis and treatment.
Przegląd systematyczny opisuje rozstępy jako bardzo częstą postać bliznowacenia skóry właściwej, występującą w ciąży, w okresie dojrzewania, przy otyłości, w wielu chorobach i po niektórych terapiach. Proponowane mechanizmy wiążą się z hormonami, rozciąganiem skóry i zmianami jej struktury. Leczenie światłem i laserem poprawiało wygląd rozstępów, ale randomizowanych badań wysokiej jakości jest mało. Preparaty miejscowe wydają się nieskuteczne w zapobieganiu rozstępom.
-
Interventions for treating painful nipples among breastfeeding women.
Przegląd Cochrane 4 badań (656 kobiet) nad leczeniem bolesnych brodawek: opatrunki glicerynowe, lanolina z osłonkami, sama lanolina, własne mleko i "uniwersalna maść". Nie znaleziono wystarczających dowodów, by zalecić którąkolwiek metodę; w jednym badaniu lanolina nie była lepsza od niestosowania niczego. Niezależnie od leczenia ból brodawek u większości kobiet zmniejszał się do łagodnego po ok. 7-10 dniach od porodu. Jakość dowodów niska; we wszystkich grupach uczono prawidłowego przystawiania dziecka.
-
Light alcohol drinking and cancer: a meta-analysis.
Metaanaliza 222 publikacji (ok. 92 tys. osób pijących niewiele i 60 tys. niepijących z nowotworami). Picie do 1 drinka dziennie wiązało się ze zwiększonym ryzykiem raka piersi u kobiet (RR 1,05; 95% CI 1,02-1,08), a także raka jamy ustnej i gardła oraz przełyku. Autorzy szacują, że w 2004 r. ok. 5000 zgonów z powodu raka piersi na świecie można było przypisać piciu niewielkich ilości alkoholu.
-
Antibiotics for mastitis in breastfeeding women.
Zapalenie piersi może dotyczyć do 33% karmiących kobiet; postać zakaźną najczęściej wywołuje gronkowiec złocisty. Przegląd Cochrane znalazł tylko 2 badania: małe (25 kobiet) porównanie amoksycyliny z cefradyną nie wykazało różnicy, a starsze badanie o problematycznym układzie sugerowało szybsze ustępowanie objawów z antybiotykiem. Autorzy stwierdzają, że dowody są niewystarczające, by potwierdzić lub wykluczyć skuteczność antybiotyków w zapaleniu piersi w laktacji.
-
Topical preparations for preventing stretch marks in pregnancy.
Przegląd Cochrane: rozstępy ciążowe pojawiają się u 50-90% kobiet, najczęściej na brzuchu, piersiach i udach. Do analizy włączono 6 badań z udziałem 800 kobiet. Nie stwierdzono statystycznie istotnej różnicy w powstawaniu rozstępów między kobietami stosującymi preparaty miejscowe z substancjami czynnymi a placebo lub brakiem leczenia (RR 0,74; 95% CI 0,53-1,03; 5 badań, 474 kobiety) ani w nasileniu rozstępów. Autorzy stwierdzają, że żaden preparat nie okazał się dotąd skuteczny w zapobieganiu rozstępom.
-
Prevention and treatment of intertrigo in large skin folds of adults: a systematic review.
Przegląd 68 badań (tylko 4 randomizowane, z dużym ryzykiem błędu) nad wyprzeniem w dużych fałdach skóry. Nie znaleziono żadnych badań nad zapobieganiem wyprzeniom, a dla leczenia (miejscowe leki przeciwgrzybicze, steroidy, antybiotyki, antyseptyki) brak mocnych dowodów; poprawę obserwowano nawet po placebo. Istnieją słabe dowody, że operacja zmniejszenia piersi może pomagać w wyprzeniu pod piersiami.
-
Interventions for relieving the pain and discomfort of screening mammography.
Przegląd Cochrane 7 badań z randomizacją (1671 kobiet). Informacja o przebiegu badania przed mammografią może zmniejszać ból i dyskomfort; większa kontrola kobiety nad uciskiem może zmniejszać ból, ale jakość zdjęć była zachowana tylko wtedy, gdy pierwszy ucisk wykonywał technik. Poduszki na płytę zmniejszały ból, ale u 2% kobiet pogarszały jakość obrazu, a paracetamol przed badaniem nie zmniejszał dyskomfortu. Wszystkie wnioski opierają się na pojedynczych badaniach.
-
Review of complex breast cysts: implications for cancer detection and clinical practice.
Torbiele złożone (atypowe) opisuje się w ok. 5% badań USG piersi. Jedyne badanie obejmujące kolejne badania USG (a nie tylko pacjentki skierowane do zabiegu) wykryło 1 raka nieinwazyjnego na 308 takich zmian (0,3%). Cechy USG związane z wyższym ryzykiem raka to pogrubiała ściana, grube przegrody, mieszanina części płynnej i litej oraz klasyfikacja "nieokreślona". Autorzy uznają, że torbiele złożone o bardzo niskim ryzyku nie zawsze wymagają biopsji, jeśli pacjentka jest odpowiednio poinformowana.
-
Interventions for photodamaged skin.
Przegląd Cochrane 30 badań: 8 badań wykazało, że krem z tretynoiną w stężeniu 0,02% lub wyższym działa lepiej niż placebo przy łagodnym i ciężkim fotostarzeniu twarzy i przedramion; dla 0,05% po 24 tygodniach ryzyko względne poprawy wyniosło 1,73 (95% CI 1,39-2,14). Stężenia 0,001% i 0,01% nie działały. Zależność od dawki dotyczyła zarówno skuteczności, jak i podrażnienia; na początku częste są rumień, łuszczenie, suchość i pieczenie. Autorzy uznają dowody za rozstrzygające w krótkim okresie; przegląd obejmował wyłącznie badania na skórze twarzy i przedramion.
-
Regular self-examination or clinical examination for early detection of breast cancer.
Przegląd Cochrane objął dwa duże badania populacyjne z Rosji i Szanghaju (388 535 kobiet) porównujące regularne samobadanie z brakiem interwencji. Nie stwierdzono różnicy w umieralności z powodu raka piersi (RR 1,05; 95% CI 0,90-1,24). W grupach samobadania wykonano prawie dwa razy więcej biopsji z łagodnym wynikiem (3406 vs 1856). Autorzy uznali, że samobadania jako metody przesiewowej nie można zalecać; nie oznacza to, że kobiety mają ignorować zauważone zmiany. Wersja z 2003 r. (istnieje aktualizacja z 2008 r., nieodnaleziona w PubMed).
-
Analiza danych z 47 badań z 30 krajów (50 302 kobiety z rakiem piersi i 96 973 bez): względne ryzyko raka piersi malało o 4,3% na każde 12 miesięcy karmienia piersią, niezależnie od spadku o 7,0% na każdy poród. Efekt nie różnił się istotnie między krajami rozwiniętymi i rozwijającymi się ani według wieku czy menopauzy. Autorzy wnioskują, że im dłużej kobieta karmi, tym większa ochrona przed rakiem piersi.
-
Ponowna analiza danych z 52 badań (58 209 kobiet z rakiem piersi i 101 986 bez): w porównaniu z kobietami bez chorych krewnych ryzyko raka piersi było 1,80 razy większe przy jednej chorej krewnej pierwszego stopnia, 2,93 przy dwóch i 3,90 przy trzech lub więcej. Skumulowane ryzyko do 80. roku życia w krajach rozwiniętych szacowano na 7,8%, 13,3% i 21,1% przy zero, jednej i dwóch chorych krewnych. Osiem na dziewięć kobiet, które zachorują na raka piersi, nie ma chorej matki, siostry ani córki.