Zapalenie piersi: objawy, karmienie i kiedy do lekarza

Piersi mogą się zapalić. Najczęściej zdarza się to kobietom karmiącym, ale nie tylko. Według NHS zapalenie piersi zwykle nie wymaga leczenia lekarskiego, ale są momenty, w których nie wolno czekać.

Czym jest zapalenie piersi i czym różni się od zastoju?

Zapalenie piersi to nie jedna choroba, tylko spektrum stanów. Według protokołu Academy of Breastfeeding Medicine (ABM) nr 36 z 2022 roku wynikają one z zapalenia przewodów i obrzęku tkanki, które nasila nadprodukcja mleka.

Zastój pokarmu i zapalenie nie są więc dwiema odrębnymi chorobami, tylko stopniami tego samego procesu. Który to stopień, ocenia po zbadaniu piersi położna, doradczyni laktacyjna (IBCLC lub CDL) albo lekarz. Dlatego nie próbuj sama stawiać diagnozy, zwłaszcza gdy dochodzą objawy ogólne.

Protokół ma ograniczenie, które warto znać: większość jego zaleceń opiera się na niskim poziomie dowodów. To uczciwe, praktyczne wskazówki, ale nie ostateczne prawdy. Podobnie jest z antybiotykami: przegląd Cochrane znalazł tylko dwa badania, w tym jedno małe (25 kobiet), i uznał dowody za niewystarczające, by potwierdzić lub wykluczyć ich skuteczność w zapaleniu piersi u karmiących. Zapalenie może dotyczyć nawet jednej na trzy karmiące kobiety.

Jakie są objawy zapalenia piersi?

Według NHS zapalenie piersi to obrzęk, ucieplenie i ból, zwykle jednej piersi. Mogą dołączyć objawy grypopodobne: bóle ciała, wysoka temperatura, dreszcze i zmęczenie. NHS wymienia zapalenie piersi także wśród przyczyn bólu piersi i wycieku z brodawki, a ból z gorączką, zaczerwienieniem i ociepleniem uznaje za objaw alarmowy.

Ból piersi może mieć też zupełnie inne źródła, na przykład cykl miesiączkowy. Ten typowy wzorzec jest jednak inny: zaczyna się do 2 tygodni przed miesiączką, dotyczy obu piersi i mija po okresie. Zapalenie to zwykle jedna pierś i narastające objawy. Więcej o innych przyczynach przeczytasz w poradniku o bólu piersi.

Co robić, gdy karmisz i pierś zaczyna boleć?

Zadbaj o odpoczynek, chłodź pierś i nie nasilaj problemu zbyt energicznymi zabiegami. Protokół ABM zaleca zimne okłady, dobrze dopasowany biustonosz podtrzymujący i dostępne bez recepty leki przeciwbólowe z grupy NLPZ, czyli niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Według NHS warto dalej karmić na żądanie i nie uciskać piersi mocno. Leki stosuj zgodnie z ulotką.

Nie masuj głęboko piersi karmiącej, bo głęboki masaż nasila zapalenie i obrzęk. Unikaj też odciągania do pustej piersi i nadmiernego używania laktatora, które mogą podtrzymywać nadprodukcję mleka.

Infografika · Krok po kroku

Pierś bolesna, czerwona, napięta: co robić

Zalecenia protokołu ABM #36 dla kobiet karmiących.

1. 01
   Nie masuj głęboko

   Głęboki masaż nasila zapalenie i obrzęk.

2. 02
   Nie odciągaj do pustej piersi

   Odciągaj tylko tyle, ile potrzeba, bez nadużywania laktatora.

3. 03
   Chłodź i podtrzymuj

   Zimne okłady (NHS podaje 10 minut co godzinę) oraz dobrze dopasowany biustonosz podtrzymujący.

4. 04
   Sięgnij po środek przeciwbólowy

   Dostępne bez recepty leki przeciwbólowe, zgodnie z ulotką.

5. 05
   Zadzwoń po pomoc

   Położna, doradczyni laktacyjna lub lekarz ocenią, co dalej.

Pomocy szukaj u położnej, doradczyni laktacyjnej lub lekarza. Jeśli karmisz, szczegóły techniczne, takie jak przystawianie dziecka czy częstotliwość karmień, najlepiej omówić na żywo z doradczynią. Wskazówki o pielęgnacji w tym okresie zebrałam w poradniku o pielęgnacji piersi podczas karmienia.

Czy przy zapaleniu piersi można dalej karmić?

Tak, zwykle można. Bakteryjne zapalenie piersi nie jest według protokołu ABM przeciwwskazaniem do karmienia, a NHS zaleca dalsze karmienie na żądanie, także przy ropniu, jeśli to możliwe. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca wyłączne karmienie piersią przez 6 miesięcy i kontynuację do 2 lat lub dłużej, ale nikt nie oczekuje od Ciebie bohaterstwa za wszelką cenę.

Jeśli karmienie przy bolącej piersi jest dla Ciebie zbyt trudne, powiedz o tym położnej lub doradczyni. Pomogą dobrać rozwiązanie. Jeśli nie karmisz, to Twój wybór i nikt nie powinien go oceniać. Opisane niżej objawy alarmowe dotyczą Cię tak samo.

Czego nie robić przy zapaleniu piersi?

Protokół ABM odradza kilka rzeczy, które intuicyjnie wydają się pomocne: głębokiego masażu, odciągania do pustej piersi, okładów z soli, oleju rycynowego i innych preparatów miejscowych. Olejków, okładów i kremów odradza też NHS. Odradza też rutynowe mycie brodawek, bo prowadzi do maceracji skóry.

Infografika · Mity i fakty

Zapalenie piersi przy karmieniu: mity i fakty

• MitPrzy zapaleniu piersi trzeba przestać karmić.

  FaktBakteryjne zapalenie piersi nie jest przeciwwskazaniem do karmienia.

• MitIm mocniej rozmasuję, tym szybciej się udrożni.

  FaktGłęboki masaż piersi karmiącej nasila zapalenie i obrzęk.

• MitOkłady z soli lub oleju rycynowego pomogą.

  FaktProtokół odradza okłady z soli, oleju rycynowego i innych preparatów miejscowych.

• MitTrzeba odciągnąć wszystko do ostatniej kropli.

  FaktOdciąganie do pustej piersi i nadmierne używanie laktatora mogą nasilać nadprodukcję mleka.

Zasady te mają charakter praktycznych wskazówek, nie badań sprawdzających każdą metodę osobno. Dlatego tym ważniejsza jest rozmowa ze specjalistą, który zna Twój przypadek.

Zapalenie piersi poza karmieniem

Zapalenie piersi może wystąpić także u kobiet, które nie karmią. NHS wymienia wśród możliwych przyczyn palenie, uszkodzenie brodawki (na przykład kolczykiem albo wypryskiem), implant, osłabioną odporność (na przykład cukrzycę) oraz golenie lub wyrywanie włosków wokół brodawek. Wyciek z brodawki bywa też objawem raka piersi, dlatego każdy wyciek trzeba pokazać lekarzowi. Więcej w poradniku o wycieku z brodawki.

Zapalenie piersi u kobiety, która nie karmi, to według NHS powód, by zgłosić się do lekarza. Nie zakładaj też, że to „na pewno zapalenie”. Zaczerwienienie lub zmiana skóry, które nie ustępują mimo leczenia, wymagają badania, bo podobne zmiany NHS wymienia także wśród objawów raka piersi.

Po jakim czasie iść do lekarza i kiedy potrzebny jest antybiotyk?

Gdy karmisz, domowe sposoby warto stosować do 12-24 godzin. Według NHS, jeśli objawy nie mijają po 12-24 godzinach domowego leczenia, trzeba zgłosić się do lekarza. To samo dotyczy zapalenia piersi u kobiety, która nie karmi.

Lekarz zwykle przepisuje antybiotyk, gdy objawy się nie poprawiają. Jeśli po 48 godzinach antybiotyku nadal nie jest lepiej, wróć do lekarza. Antybiotyk nie jest więc pierwszym krokiem u każdej, a o jego włączeniu decyduje lekarz po zbadaniu piersi.

Ból piersi z gorączką, zaczerwienieniem i ociepleniem nie powinien czekać nawet tych kilkunastu godzin. Wtedy zgłoś się do lekarza od razu.

Czy zapalenie piersi może przejść w ropień?

Tak. Ropień to bolesne nagromadzenie ropy w wyniku zakażenia, głównie u kobiet karmiących. NHS pisze, że może powstać, gdy zapalenie piersi nie jest szybko leczone. Objawy to guzek lub obrzęk, ból, ucieplenie lub zaczerwienienie, wysoka temperatura i złe samopoczucie.

Rozpoznanie potwierdza USG, a leczenie polega na odessaniu ropy igłą (czasem kilka razy) albo nacięciu w znieczuleniu miejscowym, zwykle bez pobytu w szpitalu. NHS zaleca, by przy ropniu karmić dalej obiema piersiami, jeśli to możliwe.

Czy czerwona, bolesna pierś to zawsze zapalenie? Rak zapalny

Nie. Rak zapalny to rzadka, szybko rosnąca postać raka piersi, która daje objawy podobne do zapalenia. Według amerykańskiego Narodowego Instytutu Raka (NCI) to 1-5% raków piersi w USA. Zwykle nie tworzy wyczuwalnego guzka. Skóra bywa różowa, czerwonofioletowa albo „posiniaczona”, pojawia się skórka pomarańczowa, pierś szybko się powiększa, bywa ciężka, tkliwa lub piecze, a brodawka może się wciągnąć. Objawy narastają szybko.

NCI zaznacza też, że rak zapalny często nie jest widoczny w mammografii. Dlatego zaczerwienienie lub zmianę skóry, które nie mijają mimo leczenia albo szybko narastają, trzeba pilnie zbadać. Nie czekaj, czy antybiotyk „zadziała”. Więcej o innych objawach znajdziesz w poradniku o objawach raka piersi, a o ocenie guzka w tekście o guzku w piersi.

Infografika · Lista kontrolna

Kiedy zgłosić się do lekarza

• ból piersi z gorączką
• pierś zaczerwieniona i ciepła w dotyku
• twardy, nieruchomy guzek
• brak poprawy po 12-24 godzinach domowego leczenia
• brak poprawy po 48 godzinach antybiotyku
• zapalenie piersi, gdy nie karmisz
• zaczerwienienie lub zmiana skóry, które nie ustępują
• skórka pomarańczowa albo zmiana kształtu piersi
• krwisty wyciek z brodawki