Pielęgnacja piersi podczas karmienia: brodawki, skóra i stanik

Jak dbać o skórę piersi w czasie karmienia?

Piersi karmiącej kobiety potrzebują mało: dobrego przystawiania dziecka, wygodnego biustonosza i obserwacji, czy nic się nie zmienia. Rozbudowana pielęgnacja kosmetykami nie jest konieczna, a ich bezpieczeństwo w czasie karmienia nie było badane. O kremach piszę osobno w poradniku o kremach do biustu w czasie karmienia.

W czasie ciąży i laktacji gruczoł mleczny przechodzi pełny rozwój. Większość ciąż powoduje ściemnienie otoczki, powiększenie piersi i uwydatnienie gruczołów Montgomery’ego, czyli drobnych guzków na otoczce, które według irlandzkiej służby zdrowia (HSE) wydzielają oleistą substancję nawilżającą otoczkę. To zmiany typowe dla ciąży.

Protokół Akademii Medycyny Karmienia Piersią (ABM) nie zaleca rutynowego mycia brodawek, bo maceruje skórę, czyli ją rozmiękcza i osłabia. Odradza też okłady z soli, oleju rycynowego i innych preparatów miejscowych. Większość tych zaleceń ma niski poziom dowodów.

Co robić z popękanymi brodawkami?

Popękane brodawki bolą. Zacznij od oceny przystawiania dziecka u położnej lub doradczyni laktacyjnej, bo maść nie rozwiązuje przyczyny bólu.

Cochrane przejrzał 4 badania z udziałem 656 kobiet z bolesnymi brodawkami. Porównywano opatrunki glicerynowe, lanolinę z osłonkami, samą lanolinę, własne mleko i „uniwersalną maść”. Dowodów nie starczyło, żeby zalecić którąkolwiek z tych metod. W jednym badaniu lanolina nie była lepsza od niestosowania niczego. Jakość dowodów była niska, a we wszystkich grupach uczono prawidłowego przystawiania dziecka.

U większości kobiet ból brodawek słabnie do łagodnego po 7-10 dniach od porodu, niezależnie od leczenia. Jeśli po tym czasie nie mija, jeśli skóra krwawi albo pojawiają się inne objawy, poproś o ocenę.

Infografika · Krok po kroku

Bolesne brodawki: co zrobić po kolei

Zacznij od przyczyny, nie od maści.

1. 01
   Sprawdź przystawianie

   Poproś położną lub doradczynię laktacyjną o ocenę, jak dziecko chwyta pierś.

2. 02
   Przypomnij sobie ramy czasu

   U większości kobiet ból słabnie do łagodnego po 7-10 dniach od porodu.

3. 03
   Nie myj rutynowo brodawek

   Maceracja skóry nasila problem. Unikaj też okładów z soli i oleju rycynowego.

4. 04
   Maść nie jest pierwszym krokiem

   Dowodów na lanolinę, własne mleko i opatrunki glicerynowe jest za mało. Zapytaj położną, zanim po coś sięgniesz.

5. 05
   Gdy ból nie mija, zgłoś się

   Przy gorączce, zaczerwienieniu piersi lub twardym guzku skontaktuj się z lekarzem.

Kiedy pomoże doradczyni laktacyjna?

Doradczyni laktacyjna (IBCLC lub CDL) pomoże, gdy karmienie boli, dziecko niedojada albo piersi się zastoją. Wizyta nie jest oznaką porażki, tylko praktyczną pomocą, której część kobiet potrzebuje.

Położna też może ocenić przystawianie i podać kontakt do doradczyni. Powiedz, co dokładnie boli: brodawka podczas ssania, cała pierś czy dopiero po karmieniu. To pomaga ustalić przyczynę.

Przy bólu podczas karmienia warto skorzystać z pomocy położnej lub doradczyni laktacyjnej.

Jaki biustonosz wybrać w czasie karmienia?

Biustonosz w czasie karmienia powinien dobrze podtrzymywać pierś i nie uciskać. ABM wymienia dobrze dopasowany biustonosz podtrzymujący wśród zaleceń przy zastoju i zapaleniu piersi.

Piersi zmieniają rozmiar w ciąży, więc po porodzie warto powtórzyć pomiar, najlepiej u profesjonalnej bieliźniarki. Samodzielny pomiar często zawodzi: w badaniu 104 Australijek 85% nosiło biustonosz w złym rozmiarze, a rozmiary wybrane samodzielnie lub z tabel pomiarowych różniły się od właściwych. W innym badaniu źle dobrany biustonosz nosiły wszystkie 102 kobiety skierowane na redukcję piersi, ale to grupa wyselekcjonowana. Jak dobrać rozmiar krok po kroku, opisuję w poradniku jak dobrać biustonosz.

Wybierz taki, w którym czujesz się komfortowo i który nie zostawia śladów po uciskach.

Zastój pokarmu i nawał: co pomaga, a czego unikać?

Przy zastoju pomaga częste karmienie i zimne okłady. Głęboki masaż i odciąganie do pustej piersi mogą pogorszyć sytuację.

ABM opisuje zapalenie piersi jako spektrum stanów: od zapalenia przewodów i obrzęku tkanki, które nasila nadprodukcja mleka, po zapalenie bakteryjne. Zaleca unikać odciągania do pustej piersi i nadmiernego używania laktatora. Odradza też głęboki masaż, który nasila zapalenie i obrzęk. Do łagodzenia bólu i obrzęku stosuje się zimne okłady i leki przeciwbólowe z grupy NLPZ, na przykład ibuprofen, zgodnie z ulotką.

Pamiętaj, że to zalecenia o niskim poziomie dowodów. Jeśli masz gorączkę albo zastój nie ustępuje, skontaktuj się z położną lub lekarzem. Szczegóły o objawach i leczeniu znajdziesz w poradniku o zapaleniu piersi.

Infografika · Mity i fakty

Karmienie: mity i fakty o pielęgnacji piersi

• MitZastój w piersi trzeba rozmasować mocno, żeby się rozpuścił.

  FaktProtokół ABM odradza głęboki masaż piersi karmiącej, bo nasila zapalenie i obrzęk.

• MitPierś trzeba odciągać do pustej, żeby zastój minął.

  FaktProtokół ABM zaleca unikać odciągania do pustej piersi i nadmiernego używania laktatora, bo nadprodukcja mleka nasila zapalenie przewodów i obrzęk.

• MitZapalenie piersi oznacza koniec karmienia.

  FaktBakteryjne zapalenie piersi nie jest przeciwwskazaniem do karmienia.

• MitLanolina na pewno wyleczy popękane brodawki.

  FaktW jednym z badań lanolina nie była lepsza od niestosowania niczego, a dowodów jest za mało.

Jak rozpoznać zapalenie piersi i kiedy iść do lekarza?

Zapalenie piersi zwykle objawia się bolesną, zaczerwienioną i ciepłą piersią, często z gorączką i dreszczami.

NHS wymienia wśród objawów wymagających pilnej konsultacji ból z gorączką, zaczerwienienie i ucieplenie piersi. Do tego dochodzą twardy, nieruchomy guzek, krwisty wyciek z brodawki, zmiana kształtu piersi, skórka pomarańczowa, wysypka na brodawce lub jej wciągnięcie.

Bakteryjne zapalenie piersi nie jest przeciwwskazaniem do karmienia, a NHS zaleca dalsze karmienie na żądanie. Nie diagnozuj się jednak sama, bo objawy zapalenia i innych chorób piersi mogą wyglądać podobnie. Amerykański Narodowy Instytut Raka zaznacza, że rzadki rak zapalny daje objawy podobne do zapalenia piersi, dlatego niejasnych zmian skóry nie warto obserwować w nieskończoność.

Według NHS zapalenie zwykle nie wymaga leczenia lekarskiego: pomagają zimne okłady, paracetamol lub ibuprofen, odpoczynek i bez mocnego uciskania piersi. Do lekarza trzeba iść, gdy objawy nie mijają po 12-24 godzinach takiego leczenia, a także zawsze, gdy zapalenie wystąpi u kobiety niekarmiącej. Antybiotyk lekarz zwykle przepisuje, gdy nie ma poprawy, ale przegląd Cochrane uznał dowody za niewystarczające, by ocenić jego skuteczność. Jeśli po 2 dniach antybiotyku nie jest lepiej, wróć do lekarza. Nieleczone zapalenie może prowadzić do ropnia, czyli bolesnego nagromadzenia ropy, które wymaga odessania lub nacięcia.

Infografika · Lista kontrolna

Kiedy zgłosić się do lekarza w czasie karmienia

• Gorączka lub dreszcze przy bolesnej piersi.
• Pierś zaczerwieniona, ciepła i bolesna.
• Twardy, nieruchomy guzek.
• Krwisty wyciek z brodawki.
• Zmiana kształtu piersi albo skórka pomarańczowa.
• Wysypka na brodawce lub jej wciągnięcie.

Co z guzkiem lub wyciekiem z brodawki w czasie karmienia?

Wyciek z brodawki jest w czasie karmienia częstszy, ale każdy wyciek warto pokazać lekarzowi. Dotyczy to zwłaszcza wycieku krwistego i jednostronnego, o czym szerzej piszę w poradniku o wycieku z brodawki.

NHS radzi regularnie sprawdzać piersi, żeby wiedzieć, co jest u Ciebie normalne. Zwracaj uwagę na to, co jest nowe. Większość guzków w piersi to zmiany łagodne, ale każdy nowy guzek trzeba pokazać lekarzowi, bo tylko badanie rozstrzyga, czym jest. W poradni piersi wykonuje się badanie lekarskie, USG lub mammografię, a czasem biopsję igłową, często podczas jednej wizyty.

Ból piersi w czasie karmienia też ma swoje przyczyny, o których przeczytasz w poradniku o bólu piersi. Gdy karmienie się skończy, wrócą pytania o wygląd skóry i jędrność. Wtedy pomoże tekst o piersiach po karmieniu.