Piersi w menopauzie: zmiany, ból i na co uważać

Menopauza zmienia piersi wolno i zwykle bez dramatu, ale to także wiek, w którym występuje większość zachorowań na raka piersi. Poniżej opisuję, co dzieje się w tkankach, skąd bierze się tkliwość, jak wygląda sprawa terapii hormonalnej i które objawy trzeba pokazać lekarzowi.

Jak zmieniają się piersi w menopauzie?

Z wiekiem pierś ulega inwolucji, czyli zanikowi: stopniowo znika tkanka gruczołowa. Opisuje to przegląd o starzejącej się piersi, a kohorta ponad 8,7 tysiąca kobiet z łagodnymi zmianami piersi potwierdziła, że zanik zrazików postępuje z wiekiem. U 21,9% kobiet w tej grupie był całkowity, u 59,5% częściowy, a u 18,6% go nie stwierdzono.

Pierś to gruczoł, tkanka tłuszczowa i więzadła, a skóra tylko je okrywa. Gdy gruczołu ubywa, zmienia się proporcja tych tkanek. Skóra z wiekiem się starzeje, bo działają na nią zarówno starzenie wewnętrzne, jak i wieloletnie promieniowanie słoneczne. Wygląd piersi zmienia się więc na kilka sposobów naraz.

Nie każda kobieta zauważy duże różnice. Budowa piersi jest bardzo indywidualna, więc u jednej zmiany będą wyraźne, a u drugiej ledwie dostrzegalne.

Dlaczego bolą piersi w menopauzie i co pomaga?

Ból lub tkliwość piersi mogą towarzyszyć menopauzie. Brytyjska służba zdrowia NHS wymienia ją obok innych przyczyn bólu piersi, takich jak tabletki antykoncepcyjne, zapalenie piersi, ciąża, urazy szyi i pleców. Sam ból rzadko jest objawem raka.

NHS radzi dobrze dopasowany biustonosz w ciągu dnia i miękki do spania oraz dostępne bez recepty leki przeciwbólowe, zgodnie z ulotką. Mało jest dowodów, że pomagają witamina E albo olej z wiesiołka. Metaanaliza 13 badań (1752 pacjentki) pokazała, że wiesiołek działa tak jak placebo, choć jest bezpieczny.

Tkliwość po rozpoczęciu terapii hormonalnej zgłoś lekarzowi, który ją prowadzi. Więcej o różnych typach bólu piersi piszę w poradniku o bólu piersi, a o dopasowaniu stanika w tekście jak dobrać biustonosz.

Infografika · Krok po kroku

Bolą piersi po menopauzie: co zrobić

Plan od najprostszych działań do wizyty.

1. 01
   Przyjrzyj się bólowi

   Czy dotyczy obu piersi, czy jest tępy i czy towarzyszą mu inne objawy, takie jak gorączka lub zaczerwienienie?

2. 02
   Sprawdź biustonosz

   W dzień dobrze dopasowany, do spania miękki, bez usztywnień.

3. 03
   Zastosuj ogólne środki

   Dostępne bez recepty leki przeciwbólowe, zgodnie z ulotką.

4. 04
   Dotknij i obejrzyj piersi

   Szukaj nowych guzków, zmian skóry i brodawek, żeby wiedzieć, co jest u Ciebie normalne.

5. 05
   Umów wizytę

   Gdy ból jest nowy, uporczywy lub towarzyszą mu inne zmiany, idź do lekarza rodzinnego albo ginekologa.

Czy piersi rosną albo opadają po menopauzie?

Rozmiar piersi zależy też od tkanki tłuszczowej. Przyrost masy ciała może więc piersi powiększyć, a schudnięcie zmniejszyć. U 80 kobiet po operacji bariatrycznej objętość piersi spadła średnio o 39,4%, a spadek dotyczył głównie tłuszczu.

Opadanie wiąże się z wiekiem. W badaniu kobiet zgłaszających się na operację piersi wiek, większa miseczka, wyższe BMI, liczba ciąż i palenie zwiększały ryzyko opadania. To jednak grupa, która zgłosiła się do chirurga, więc wyników nie przenoś na wszystkie kobiety.

Stabilna masa ciała, niepalenie i dobrze dobrany biustonosz to rzeczy w Twoim zasięgu. Szersze omówienie znajdziesz w poradniku o obwisłych piersiach i o jędrnym biuście po 40.

Terapia hormonalna a piersi

Terapia hormonalna (HTZ) to leki z estrogenem, czasem z progestagenem, stosowane w objawach menopauzy. Północnoamerykańskie Towarzystwo Menopauzy uznaje ją za najskuteczniejsze leczenie uderzeń gorąca i zapobiega ona utracie masy kostnej. U kobiet poniżej 60. roku życia lub do 10 lat od menopauzy, bez przeciwwskazań, bilans korzyści i ryzyka jest zwykle korzystny, później mniej.

Jest też druga strona. Metaanaliza danych 108 647 kobiet po menopauzie z rakiem piersi wykazała, że każdy rodzaj terapii poza estrogenami dopochwowymi wiązał się z większym ryzykiem. Rosło ono z czasem stosowania i było wyższe przy estrogenie z progestagenem niż przy samym estrogenie. Według autorów 5 lat terapii od 50. roku życia to dodatkowo około 1 zachorowanie na 50 kobiet (estrogen z codziennym progestagenem), 1 na 70 (progestagen przerywany) i 1 na 200 (sam estrogen) w wieku 50-69 lat. To dane obserwacyjne, a po odstawieniu terapii część ryzyka utrzymuje się ponad 10 lat.

Terapia zwiększa też gęstość mammograficzną piersi, a po odstawieniu efekt szybko się cofa. Powiedz o terapii na badaniu, ale nie odstawiaj leków na własną rękę. Czy i na jak długo ją stosować, ustalasz z lekarzem na podstawie objawów, wieku i historii rodziny.

Guzek, wyciek i inne objawy: kiedy do lekarza

Większość guzków w piersi to zmiany łagodne, na przykład gruczolakowłókniaki, które występują u ok. 25% kobiet, albo torbiele. Każdy nowy guzek trzeba jednak pokazać lekarzowi, bo tylko badanie rozstrzyga, czym jest. NHS zaleca nie diagnozować go samodzielnie.

Do lekarza idź też z wyciekiem z brodawki. Bywa częstszy w ciąży i podczas karmienia, ale NHS zaleca zgłosić każdy wyciek. Wśród możliwych przyczyn są poszerzenie przewodów z wiekiem, brodawczak, zapalenie i leki, a czasem rak.

Pełną listę objawów i pilność każdego z nich opisuje poradnik o niepokojących objawach piersi, a o guzkach i wycieku guzek w piersi i wyciek z brodawki.

Infografika · Porównanie

Piersi w menopauzie: co bywa typowe, a co do lekarza

Cecha Bywa częste z wiekiem Pokaż lekarzowi

Budowa Gruczoł zanika, pierś może być mniej jędrna Szybka zmiana wielkości lub kształtu jednej piersi

Ból Tkliwość lub tępy ból obu piersi Ból z gorączką, zaczerwienieniem i ociepleniem piersi

Skóra Mniejsza elastyczność skóry z wiekiem Wciągnięta skóra przypominająca skórkę pomarańczy

Brodawka Bez wycieku i bez wysypki Wyciek, wciągnięcie lub wysypka podobna do egzemy

Guzek Brak nowych zmian Każdy nowy guzek w piersi lub pod pachą

Mammografia i samobadanie po menopauzie

W Polsce bezpłatną mammografię w programie NFZ mogą wykonać kobiety w wieku 45-74 lata, jeśli w ciągu ostatnich 2 lat nie miały jej w ramach profilaktyki. Skierowanie nie jest potrzebne, a przy prawidłowym wyniku badanie powtarza się za 2 lata. Zapisać się możesz m.in. przez Internetowe Konto Pacjenta, a szczegóły są w poradniku o mammografii.

W 2023 roku w Polsce zarejestrowano 21 716 zachorowań na raka piersi u kobiet, co daje 22,6% nowotworów złośliwych u kobiet. Według przeglądu o starzejącej się piersi 80% raków piersi występuje po 50. roku życia, a jedna trzecia po 70.

Infografika · Liczba

Wiek a rak piersi

Tyle raków piersi, według przeglądu o starzejącej się piersi, występuje u kobiet po 50. roku życia. Dlatego po menopauzie regularne badania mają szczególny sens.

80%

Tyle raków piersi, według przeglądu o starzejącej się piersi, występuje u kobiet po 50. roku życia. Dlatego po menopauzie regularne badania mają szczególny sens.

Oglądaj i dotykaj piersi regularnie, najlepiej w podobnym momencie miesiąca, żeby wiedzieć, co jest u Ciebie normalne. Samobadanie nie zastępuje mammografii ani USG, a źródła różnie oceniają jego rolę jako badania przesiewowego. Jak to robić spokojnie i bez nadmiernego lęku, opisuję w poradniku o samobadaniu piersi.

Na co masz wpływ: alkohol, masa ciała, ruch

Krajowy Rejestr Nowotworów wśród czynników ryzyka raka piersi wymienia wiek, dziedziczność, hormonalną terapię menopauzalną, otyłość i brak aktywności fizycznej. Na część z nich możesz wpłynąć.

Dobrze udokumentowany jest wpływ alkoholu. Metaanaliza 222 publikacji pokazała, że już picie do jednego drinka dziennie wiązało się ze względnym ryzykiem raka piersi wyższym o 5% (RR 1,05). Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) pisze, że nie da się wskazać bezpiecznego poziomu spożycia alkoholu. W metaanalizie 22 badań każde dodatkowe 10 g alkoholu dziennie zwiększało ryzyko o 10,5%, a u kobiet po menopauzie o 11,1%.

Biustonosz, wbrew popularnym obawom, ryzyka nie zmienia. W dużym chińskim badaniu (ponad 300 tysięcy kobiet) umiarkowane spożycie soi także go nie zwiększało.

Jak dbać o skórę biustu i dekoltu po menopauzie

Skóra reaguje na pielęgnację, choć jej możliwości są ograniczone. Najlepiej udokumentowanym nawykiem jest codzienny filtr przeciwsłoneczny. W randomizowanym badaniu 903 dorosłych starzenie skóry było o 24% wolniejsze w ciągu 4,5 roku u osób stosujących krem z filtrem codziennie. Dekolt jest skórą odsłoniętą, więc ta sama zasada ma sens.

Drugim elementem jest rezygnacja z papierosów. Przegląd badań wskazuje palenie jako ważny czynnik przedwczesnego starzenia skóry. Trzeci to zwykłe nawilżanie: gliceryna poprawia nawilżenie warstwy rogowej i funkcję bariery skórnej. Balsam po kąpieli, z pominięciem brodawek, to prosty, tani nawyk.

Kosmetyk nie zmieni budowy piersi ani nie cofnie zaniku gruczołu. Poprawia tylko wygląd i komfort skóry. Więcej o zmianach na górnej części klatki piersiowej znajdziesz w poradniku o zmarszczkach na dekolcie.