Piersi w okresie dojrzewania: jak rosną i co jest normalne

Jeśli to czytasz, bo Twoje piersi zaczęły rosnąć albo bo jesteś rodzicem nastolatki, zacznijmy od najważniejszego: to normalna część dojrzewania. Większość pytań, które się przy tym pojawiają, ma spokojną odpowiedź.

Jak rosną piersi w okresie dojrzewania?

Piersi rosną stopniowo, przez 3-5 lat. Pierwszym znakiem jest zwykle pączek piersiowy, czyli guzek wielkości monety pod brodawką, który często rośnie najpierw po jednej stronie i bywa tkliwy. Lekarze nazywają ten początek telarche. U niektórych dziewcząt pierwszym objawem dojrzewania jest jednak owłosienie łonowe (ok. 15%).

Rozwój opisuje się w skali Tannera w kilku stadiach. Drugie stadium to początek rozwoju piersi. Pierwsza miesiączka pojawia się zwykle 2-3 lata po pojawieniu się pączków. Każda dziewczyna przechodzi to w swoim tempie, a wiek rozpoczęcia nie wpływa na końcową wielkość piersi, więc porównywanie się z koleżankami nic nie mówi o tym, czy wszystko jest w porządku.

Kiedy zaczynają rosnąć piersi i czy dziś dzieje się to wcześniej?

Dziewczęta zwykle zaczynają dojrzewanie między 8. a 13. rokiem życia, a piersi najczęściej ok. 9.-10. roku życia. Z biegiem lat rozwój przesuwa się nieco wcześniej. Metaanaliza 30 badań wykazała, że wiek początku rozwoju piersi obniżał się średnio o 0,24 roku, czyli prawie 3 miesiące na dekadę, w latach 1977-2013.

To średnia i zależy od regionu. Autorzy sugerują nawet, że tradycyjna definicja zbyt wczesnego dojrzewania może być w niektórych miejscach nieaktualna. Jeśli objawy dojrzewania pojawiły się przed 8. rokiem życia, albo piersi nie zaczęły się rozwijać do 13. roku życia, porozmawiaj z pediatrą. Brytyjski NHS za opóźnione dojrzewanie uznaje brak objawów dopiero do 15. roku życia, ale przy rozbieżnych progach bezpieczniej zapytać lekarza wcześniej. Zwykle nie jest to powód do niepokoju, a to lekarz ocenia, czy tempo rozwoju jest w normie.

Infografika · Mity i fakty

Piersi w czasie dojrzewania: mity i fakty

• MitJedna pierś jest większa, więc coś jest nie tak.

  FaktRóżnica między piersiami jest bardzo częsta. W badaniu 117 kobiet zgłaszających się na zabieg każda miała jakiś stopień asymetrii.

• MitBól piersi w okresie dojrzewania oznacza chorobę.

  FaktBól piersi zwykle wiąże się z cyklem i rzadko jest objawem raka.

• MitGuzek w piersi nastolatki to rak.

  FaktNajczęstsze guzki u nastolatek są łagodne. Rak piersi w tym wieku jest skrajnie rzadki, ale każdy guzek poza pączkiem piersiowym pokazuje się lekarzowi.

Czy to normalne, że jedna pierś jest większa od drugiej?

Tak. Różnica między prawą a lewą piersią jest bardzo częsta i nie oznacza choroby. W badaniu 117 kobiet każda miała jakiś stopień asymetrii piersi lub ściany klatki piersiowej, a istotne różnice w wymiarach 81,7%. Badanie objęło kobiety zgłaszające się na zabieg, więc nie jest to cała populacja, ale pokazuje, że idealnej symetrii nie ma prawie nikt.

W okresie dojrzewania różnica bywa bardziej widoczna, bo piersi często rosną nierówno i zwykle wyrównują się do końca rozwoju. Jeśli po jego zakończeniu różnica jest wyraźna (więcej niż jeden rozmiar miseczki), można ją omówić z lekarzem. Badanie 59 nastolatek i młodych kobiet z asymetrią piersi, zgłaszających się do kliniki, wykazało, że te dziewczęta miały niższą samoocenę niż rówieśniczki, a więc Twoje odczucia są prawdziwe i warto o nich mówić. Więcej o asymetrii znajdziesz w poradniku o asymetrii piersi.

Dlaczego bolą piersi w okresie dojrzewania?

Na początku rozwoju piersi tkliwość i bolesność są normalne i zwykle mijają. Później najczęściej to sprawa cyklu. Ból i napięcie zaczynają się do 2 tygodni przed miesiączką, są tępe lub ciężkie, dotyczą obu piersi i mijają po miesiączce. Tak opisuje to brytyjska publiczna ochrona zdrowia NHS, a sam ból piersi rzadko bywa objawem raka.

Pomaga dobrze dopasowany, wygodny stanik w ciągu dnia i miękki do spania. Jeśli bolą piersi, a ból jest silny, jednostronny, uporczywy albo towarzyszy mu gorączka lub zaczerwienienie, powiedz o tym rodzicowi i umówcie wizytę. Więcej o tym w poradnikach o bólu piersi i piersiach przed okresem.

Guzek w piersi nastolatki: kiedy do lekarza?

Na początku dojrzewania pod brodawką rośnie pączek piersiowy, który wyczuwa się jak guzek wielkości monety. To normalne. Każdy inny nowy guzek warto jednak pokazać lekarzowi, a u nastolatek zwykle jest to zmiana łagodna. Przegląd zaburzeń piersi w tym wieku wymienia jako najczęstsze guzki zmiany włóknisto-torbielowate, torbiele i gruczolakowłókniaki. Rak piersi u nastolatek jest skrajnie rzadki, choć lekarz bierze go pod uwagę.

NHS zaleca nie diagnozować guzka samodzielnie. Lekarz zbada piersi, a jeśli trzeba, zleci USG. Autorzy przeglądu podkreślają, że ważne jest uspokojenie dziewczyny i jej rodziny. Nie wstydź się zapytać i nie czekaj, aż samo przejdzie. Amerykańska Akademia Pediatrii nie zaleca nastolatkom rutynowego samobadania piersi, więc nie musisz się nim stresować. Więcej znajdziesz w poradniku o guzku w piersi.

Czy wklęsłe brodawki, włoski i drobne guzki na otoczce są normalne?

Tak. Wklęsłe brodawki ma 10-20% dziewcząt i to normalne. Wizyty wymaga dopiero nagłe wciągnięcie brodawki, która wcześniej wystawała. Włoski wokół brodawek też są normalne, a lepiej je przycinać niż wyrywać lub golić, bo grozi to zakażeniem. Drobne guzki na otoczce to zwykle gruczoły Montgomery’ego, część prawidłowej budowy.

Rozstępy na piersiach w okresie dojrzewania

Rozstępy w czasie dojrzewania są częste. W badaniu 157 koreańskich uczniów w wieku 15-17 lat rozstępy miało 83,4%, w tym 77,1% dziewcząt. Pojawiały się średnio w wieku 13,8 roku, najczęściej na pośladkach, udach i łydkach, a większość z nich była biała i nie dawała objawów.

To badanie dotyczy jednej populacji i nie mówi wprost o piersiach, ale pokazuje, że rozstępy w tym wieku nie są niczym wyjątkowym. Nie jest to powód do wstydu. Więcej o tym, jak je traktować, znajdziesz w poradniku o rozstępach na piersiach.

Pierwszy stanik: kiedy i jaki wybrać?

Pierwszy stanik wybierz wtedy, gdy będzie Ci wygodniej. Nie ma ustalonego wieku, liczy się wygoda i dopasowanie.

Wiele nastolatek ma z tym kłopot. W randomizowanym badaniu 115 sportsmenek w wieku około 16 lat na początku wiedza o biustonoszach i ich dopasowanie były słabe. Krótka broszura o dopasowaniu poprawiła wiedzę i sprawiła, że więcej dziewcząt zdało test dopasowania. Dlatego poświęć chwilę na dobór. Sprawdź listę kontrolną poniżej, a szczegóły opisuję w poradniku jak dobrać biustonosz.

Infografika · Lista kontrolna

Pierwszy stanik: na co zwrócić uwagę

• Miękki, elastyczny materiał, który nie uwiera.
• Obwód dobrze przylega, ale nie odciska skóry.
• Miseczki obejmują piersi, bez wylewania się i bez luzu.
• Ramiączka nie wcinają się w ramiona.
• Stanik sportowy na lekcje wychowania fizycznego i do aktywności.
• Po kilku miesiącach sprawdź, czy rozmiar nadal pasuje, bo piersi rosną.

Przy sporcie dobry stanik zmniejsza ruch piersi. W laboratoryjnym badaniu 15 kobiet większe podtrzymanie istotnie zmniejszało przemieszczenie i prędkość ruchu piersi, a prędkość ruchu najmocniej wiązała się z odczuwanym komfortem. Jeśli piersi przeszkadzają Ci na lekcjach wuefu, stanik sportowy może zrobić dużą różnicę.

Jak rozmawiać o piersiach z rodzicem lub nastolatką?

Zacznij spokojnie i konkretnie. Rodzic może powiedzieć: „Widzę, że się zmieniasz. Chcesz o tym porozmawiać albo kupimy razem stanik?”. Nastolatka może zacząć od tego, co ją niepokoi: bólu, różnicy między piersiami albo rozstępów.

Ważne, żeby nie oceniać wyglądu i nie żartować z rozmiaru. Piersi nastolatki to jej ciało i jej sprawa. Jeśli rozmowa w domu jest trudna, możecie razem pójść do lekarza, który wyjaśni, co jest normalne. To wizyta nie z powodu choroby, tylko po spokój.